Prioriteit: 🟢 Laag
In 2 van de 8 examenjaren (2025, 2026), meestal in een opgave over een monopolist met een patent.
Wat moet je kunnen?
- De afruil uitleggen tussen welvaartsverlies nu en innovatie later.
- Beredeneren wat er gebeurt als een patent afloopt.
De kern
| Termijn | Effect van een octrooi |
|---|---|
| kort | monopolie → hogere prijs, lagere afzet, welvaartsverlies (zie Marktmacht en welvaartsverlies (Harberger-driehoek)) |
| lang | prikkel tot R&D en innovatie → hogere totale factorproductiviteit |
| na afloop | concurrenten treden toe → prijs daalt richting MK, uitkomst wordt (bijna) Pareto-efficiënt |
- Zonder octrooi kunnen anderen een uitvinding meteen kopiëren: de uitvinder verdient zijn onderzoekskosten dan niet terug.
Zo wordt het gevraagd
- “Beargumenteer dat het patent door de overheid wel wordt verstrekt, maar een beperkte looptijd krijgt.” (2026-2 vraag 18)
Zo formuleer je het antwoord. Geef bij “wel verstrekken” de prikkel tot innovatie (het wordt winstgevender om te innoveren) en bij “beperkte looptijd” het voordeel van concurrentie daarna (lagere prijs, verdere innovatie).
Zo scoor je de punten. 1p voor het argument voor het verstrekken en 1p voor het argument voor de beperkte looptijd (2026-2 vraag 18).
Valkuilen
- Alleen het nadeel (monopolie) noemen, of alleen het voordeel (innovatie).
- Vergeten dat het monopolie tijdelijk is.
Test jezelf
Waarom zou een bedrijf zonder patentbescherming minder investeren in onderzoek?
Concurrenten kunnen de uitvinding kopiëren, zodat het bedrijf zijn onderzoekskosten niet terugverdient.
Wat gebeurt er met prijs en surplus als een patent afloopt en er veel concurrenten komen?
De prijs daalt en het totale surplus stijgt (minder welvaartsverlies).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vraag uit een echt examen
- 2025 tijdvak 2, vraag 6: uitleggen dat het nieuwe marktevenwicht Pareto-efficiënt is (2p)
Alle vindplaatsen