Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 onderzochte examenjaren, soms een hele opgave (4–5 vragen): stelsels vergelijken, vergrijzing, pensioenleeftijd, dekkingsgraad.
Wat moet je kunnen?
- Omslag en kapitaaldekking onderscheiden en koppelen aan AOW en aanvullend pensioen.
- De gevolgen van vergrijzing en een hogere pensioenleeftijd uitleggen.
- De dekkingsgraad berekenen en uitleggen wat rente en inflatie ermee doen.
De kern
| Omslagstelsel | Kapitaaldekkingsstelsel | |
|---|---|---|
| voorbeeld | AOW | aanvullend pensioen via pensioenfonds |
| wie betaalt | huidige werkenden voor huidige gepensioneerden | elke generatie voor zichzelf |
| soort ruil | intergenerationeel | intertemporeel (zie Intertemporele ruil) |
| kwetsbaar voor | vergrijzing (minder werkenden per gepensioneerde) | lage rente, lage rendementen, langere levensduur |
- Premie per werkende in een omslagstelsel .
- Hogere pensioenleeftijd: meer werkenden, minder gepensioneerden → premie kan omlaag.
- Dekkingsgraad . Hogere rente → verplichtingen lager → dekkingsgraad hoger (zie Rente als prijs van tijd).
- Welvaartsvast (meestijgen met lonen) is duurder dan waardevast (meestijgen met prijzen).
Zo wordt het gevraagd
- “Is er bij het staatspensioen of bij het aanvullend pensioen sprake van intergenerationele ruil? Leg je antwoord uit” (2025-1 vraag 7).
- “Geef twee argumenten voor de uitspraak” dat de solidariteit tussen generaties onder druk komt door het omslagstelsel (2022-2 vraag 12).
- “Leg uit dat een hogere pensioenleeftijd kan leiden tot een hogere koopkracht van de huidige premieplichtigen.” (2025-2 vraag 11).
- “Bereken de nieuwe dekkingsgraad.” (2025-1 vraag 11, 3p).
Uitgewerkt voorbeeld
Vergrijzing in een omslagstelsel (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 12)
Uitkering €15.000 per gepensioneerde.
- Vier werkenden per gepensioneerde: premie per werkende €3.750
- Twee werkenden per gepensioneerde: €7.500
Door vergrijzing verdubbelt de premie: jonge generaties betalen meer voor dezelfde uitkering, dus de solidariteit tussen generaties komt onder druk.
Valkuilen
- De AOW een kapitaaldekkingsstelsel noemen.
- Denken dat een hogere rente de dekkingsgraad verlaagt.
- Welvaartsvast en waardevast verwisselen.
Test jezelf
Waarom is een kapitaaldekkingsstelsel minder gevoelig voor vergrijzing?
Elke generatie spaart voor zichzelf; de uitkering hangt niet af van het aantal werkenden op dat moment.
Een pensioenfonds heeft €120 miljoen vermogen en €100 miljoen verplichtingen (contante waarde). Wat is de dekkingsgraad?
120%.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 1, vraag 7–11: staatspensioen en aanvullend pensioen (2p per vraag, vraag 11 3p)
- 2025 tijdvak 2, vraag 8, 10 en 11: pensioenmodel (2p per vraag)
- 2021 tijdvak 3, vraag 6, 8 en 10: pensioenleeftijd (2p per vraag)
- 2022 tijdvak 2, vraag 12–13: solidariteit en begrotingstekort (2p + 2p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 62,5%.
- 2025 tijdvak 2: vraag 8, 10, 11
- 2025 tijdvak 1: vraag 7, 8, 9, 10, 11
- 2022 tijdvak 3: vraag 10, 22, 23
- 2022 tijdvak 2: vraag 12, 13, 16
- 2021 tijdvak 3: vraag 6, 8, 10, 24, 25
- 2021 tijdvak 1: vraag 11(sec, zwak), 14(sec)
- 2019 tijdvak 1: vraag 28
- 2018 tijdvak 2: vraag 2, 3
- 2018 tijdvak 1: vraag 22, 24, 25(sec), 26(sec), 27(sec)
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)