Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren, vaak via pensioenfondsen (dekkingsgraad, contante waarde) of hypotheken (rentevaste periode).

Wat moet je kunnen?

  • Uitleggen waarom rentes verschillen: looptijd, risico, liquiditeit, inflatieverwachting.
  • Rekenen met contante waarde en de dekkingsgraad van een pensioenfonds.
  • Uitleggen hoe een rentestijging de contante waarde van toekomstige verplichtingen verlaagt.

De kern

Hogere rente bijWaarom
langere looptijdlanger uitstel, meer onzekerheid (inflatierisico)
hoger risico op wanbetalingbeloning voor risico
minder liquide beleggingje kunt er minder snel bij
hogere verwachte inflatiecompensatie voor koopkrachtverlies

  • Reële rente ≈ nominale rente − inflatie.
  • Hogere rente → contante waarde van toekomstige pensioenverplichtingen daalt → dekkingsgraad stijgt.
  • Rente is ook de prijs op de vermogensmarkt: meer sparen → lagere rente (zie Intertemporele ruil).

Zo wordt het gevraagd

  • “Leg uit waarom het risico op inflatie leidt tot een positief verband tussen de rentevaste periode en de hypotheekrente” (2022-1 vraag 8).
  • “Bereken de nieuwe dekkingsgraad. Leg uit of de betaalbaarheid van de pensioenen verbetert.” (2025-1 vraag 11, 3p).
  • “Leg met behulp van figuur 1 uit dat deze hogere inflatie zorgt voor een stijgende dekkingsgraad” (2025-1 vraag 9).

Zo formuleer je het antwoord. Rente is de prijs voor uitstel: leg uit welk risico of welke tijdsvoorkeur de hoogte bepaalt (bijvoorbeeld: langere looptijd → meer onzekerheid over inflatie → hogere rente). Bij de dekkingsgraad werk je via de contante waarde: hogere rente → lagere contante waarde van de toekomstige uitkeringen (de noemer) → hogere dekkingsgraad.

Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 8 1p voor de toenemende onzekerheid over de inflatie en 1p voor de compensatie met een hogere rente; wie “onzekerheid” niet goed verwoordt, krijgt hooguit 1 punt. Bij 2025-1 vraag 9 1p voor het effect van inflatie op de rente en 1p voor het effect op de contante waarde van de uitkeringen.

Uitgewerkt voorbeeld

Dekkingsgraad en rente (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 11)

Een pensioenfonds heeft €100 miljoen vermogen en moet over 10 jaar €110 miljoen uitkeren.

  1. Bij 2% rente: contante waarde miljoen → dekkingsgraad 111%
  2. Bij 3% rente: contante waarde miljoen → dekkingsgraad 122%

Conclusie: een hogere rente verbetert de dekkingsgraad.

Valkuilen

  • Denken dat een hogere rente de verplichtingen van een pensioenfonds verhoogt (hun contante waarde daalt).
  • Nominale en reële rente verwarren.
  • Bij een lange rentevaste periode het risico bij de klant leggen (het ligt dan bij de bank).

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt