Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, vaak via pensioenfondsen (dekkingsgraad, contante waarde) of hypotheken (rentevaste periode).
Wat moet je kunnen?
- Uitleggen waarom rentes verschillen: looptijd, risico, liquiditeit, inflatieverwachting.
- Rekenen met contante waarde en de dekkingsgraad van een pensioenfonds.
- Uitleggen hoe een rentestijging de contante waarde van toekomstige verplichtingen verlaagt.
De kern
| Hogere rente bij | Waarom |
|---|---|
| langere looptijd | langer uitstel, meer onzekerheid (inflatierisico) |
| hoger risico op wanbetaling | beloning voor risico |
| minder liquide belegging | je kunt er minder snel bij |
| hogere verwachte inflatie | compensatie voor koopkrachtverlies |
- Reële rente ≈ nominale rente − inflatie.
- Hogere rente → contante waarde van toekomstige pensioenverplichtingen daalt → dekkingsgraad stijgt.
- Rente is ook de prijs op de vermogensmarkt: meer sparen → lagere rente (zie Intertemporele ruil).
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit waarom het risico op inflatie leidt tot een positief verband tussen de rentevaste periode en de hypotheekrente” (2022-1 vraag 8).
- “Bereken de nieuwe dekkingsgraad. Leg uit of de betaalbaarheid van de pensioenen verbetert.” (2025-1 vraag 11, 3p).
- “Leg met behulp van figuur 1 uit dat deze hogere inflatie zorgt voor een stijgende dekkingsgraad” (2025-1 vraag 9).
Zo formuleer je het antwoord. Rente is de prijs voor uitstel: leg uit welk risico of welke tijdsvoorkeur de hoogte bepaalt (bijvoorbeeld: langere looptijd → meer onzekerheid over inflatie → hogere rente). Bij de dekkingsgraad werk je via de contante waarde: hogere rente → lagere contante waarde van de toekomstige uitkeringen (de noemer) → hogere dekkingsgraad.
Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 8 1p voor de toenemende onzekerheid over de inflatie en 1p voor de compensatie met een hogere rente; wie “onzekerheid” niet goed verwoordt, krijgt hooguit 1 punt. Bij 2025-1 vraag 9 1p voor het effect van inflatie op de rente en 1p voor het effect op de contante waarde van de uitkeringen.
Uitgewerkt voorbeeld
Dekkingsgraad en rente (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 11)
Een pensioenfonds heeft €100 miljoen vermogen en moet over 10 jaar €110 miljoen uitkeren.
- Bij 2% rente: contante waarde miljoen → dekkingsgraad 111%
- Bij 3% rente: contante waarde miljoen → dekkingsgraad 122%
Conclusie: een hogere rente verbetert de dekkingsgraad.
Valkuilen
- Denken dat een hogere rente de verplichtingen van een pensioenfonds verhoogt (hun contante waarde daalt).
- Nominale en reële rente verwarren.
- Bij een lange rentevaste periode het risico bij de klant leggen (het ligt dan bij de bank).
Test jezelf
Waarom is de rente op een 10-jarige lening meestal hoger dan op een 1-jarige?
De geldgever loopt langer risico (onder andere op inflatie) en kan langer niet over zijn geld beschikken.
De nominale rente is 5% en de inflatie 3%. Hoe hoog is de reële rente ongeveer?
Ongeveer 2%.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 12 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 9 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 11 · 3 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 12 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 14 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 8 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 26 · 1 punt antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 12 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats