Verschuiving van de vraaglijn

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 onderzochte examenjaren, als uitleg (waarom verschuift de vraag?) of als tekenopdracht op de uitwerkbijlage.

Wat moet je kunnen?

• Verschuiving van de vraaglijn onderscheiden van beweging langs de lijn.
• De oorzaak van een verschuiving benoemen en de richting bepalen.
• Het effect op evenwichtsprijs, hoeveelheid en omzet beredeneren of berekenen.

De kern

Factor	Vraaglijn naar rechts als …
inkomen	inkomen stijgt (normaal goed, positieve Inkomenselasticiteit van de vraag)
voorkeuren	het product populairder wordt
prijs van een substituut	die prijs stijgt
prijs van een complement	die prijs daalt
aantal vragers	er meer vragers komen (bevolkingsgroei, vergrijzing bij zorg)
kredietmogelijkheden	kopers meer kunnen lenen (bijvoorbeeld een ruimere inkomenstoets)

• In een vraagfunctie: een verschuiving verandert het constante getal (bijvoorbeeld $Q_v=-2P+100$ wordt $Q_v=-2P+120$).
• Vraag naar rechts: evenwichtsprijs ↑ en hoeveelheid ↑ (zie Marktevenwicht).

Zo wordt het gevraagd

• “Leg uit welk effect een hoogconjunctuur heeft, via de inkomenstoets, op de koopwoningprijzen” (2026-1 vraag 25).
• “Leg uit dat een eigen risico leidt tot zowel een verschuiving van de vraaglijn …” (2024-2 vraag 25).
• “Leg de verklaring van de makelaar uit aan de hand van gegevens uit tabel 2 én de inkomenselasticiteit” (2023-2 vraag 29).
• “Beargumenteer de stelling van DNB”: vergrijzing en risicoaversie verschuiven de vraag naar rechts (2022-1 vraag 23).

Uitgewerkt voorbeeld

Vraagverschuiving doorrekenen

$Q_v=-2P+100$, $Q_a=2P-20$: evenwicht $P=30$, $Q=40$. Door een inkomensstijging wordt de vraag $Q_v=-2P+120$.

1. $-2P+120=2P-20\Rightarrow P=35$
2. $Q=50$

Prijs en hoeveelheid stijgen allebei, zoals bij een vraagverschuiving naar rechts. ✓

Hypotheek en huizenprijs (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 25)

Hoogconjunctuur → hogere inkomens → volgens de inkomenstoets mogen kopers meer lenen → de betalingsbereidheid voor woningen stijgt → vraaglijn naar rechts → bij een vrijwel vast aanbod stijgen de huizenprijzen.

Valkuilen

• Een prijsverandering van het product zelf een verschuiving noemen.
• Substituut en complement verwarren.
• Vergeten de schakel te noemen (bijvoorbeeld “meer kunnen lenen”) tussen de oorzaak en de verschuiving.

Test jezelf

De prijs van koffie stijgt. Wat gebeurt er met de vraaglijn naar thee?

Thee is een substituut: de vraaglijn naar thee verschuift naar rechts.

De prijs van printers daalt. Wat gebeurt er met de vraaglijn naar inktpatronen?

Complement: de vraag naar inkt verschuift naar rechts.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2026 tijdvak 1, vraag 25: inkomenstoets en huizenprijzen (2p)
• 2023 tijdvak 2, vraag 29: inkomenselasticiteit en woningvraag (2p)
• 2024 tijdvak 2, vraag 25: eigen risico en de vraaglijn (2p)
• 2022 tijdvak 1, vraag 23: vergrijzing en uitvaartverzekeringen (2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 7 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 87,5%.

• 2026 tijdvak 1: vraag 25
• 2025 tijdvak 1: vraag 19
• 2024 tijdvak 2: vraag 25
• 2023 tijdvak 2: vraag 29
• 2022 tijdvak 1: vraag 23
• 2021 tijdvak 2: vraag 4
• 2018 tijdvak 1: vraag 17

---

Ondersteunende onderwerpen

• Individuele en collectieve vraaglijn

Onderwerpen die dit ondersteunt

• (geen)