Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, als uitleg (waarom verschuift de vraag?) of als tekenopdracht op de uitwerkbijlage.
Wat moet je kunnen?
- Verschuiving van de vraaglijn onderscheiden van beweging langs de lijn.
- De oorzaak van een verschuiving benoemen en de richting bepalen.
- Het effect op evenwichtsprijs, hoeveelheid en omzet beredeneren of berekenen.
De kern
| Factor | Vraaglijn naar rechts als … |
|---|---|
| inkomen | inkomen stijgt (normaal goed, positieve Inkomenselasticiteit van de vraag) |
| voorkeuren | het product populairder wordt |
| prijs van een substituut | die prijs stijgt |
| prijs van een complement | die prijs daalt |
| aantal vragers | er meer vragers komen (bevolkingsgroei, vergrijzing bij zorg) |
| kredietmogelijkheden | kopers meer kunnen lenen (bijvoorbeeld een ruimere inkomenstoets) |
- In een vraagfunctie: een verschuiving verandert het constante getal (bijvoorbeeld wordt ).
- Vraag naar rechts: evenwichtsprijs ↑ en hoeveelheid ↑ (zie Marktevenwicht).

Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit welk effect een hoogconjunctuur heeft, via de inkomenstoets, op de koopwoningprijzen” (2026-1 vraag 25).
- “Leg uit dat een eigen risico leidt tot zowel een verschuiving van de vraaglijn …” (2024-2 vraag 25).
- “Leg de verklaring van de makelaar uit aan de hand van gegevens uit tabel 2 én de inkomenselasticiteit” (2023-2 vraag 29).
- “Beargumenteer de stelling van DNB”: vergrijzing en risicoaversie verschuiven de vraag naar rechts (2022-1 vraag 23).
Zo formuleer je het antwoord. Maak onderscheid tussen verschuiving van de vraaglijn (een andere factor dan de eigen prijs verandert: inkomen, voorkeuren, risicoaversie, leencapaciteit) en beweging langs de vraaglijn (de eigen prijs verandert). Schrijf de keten: factor verandert → vraag bij elke prijs hoger of lager → gevolg voor prijs of afzet.
Zo scoor je de punten. 2p, 1p per schakel: bij 2026-1 vraag 25 1p voor hoogconjunctuur → hogere leencapaciteit en 1p voor leencapaciteit → hogere prijzen; bij 2024-2 vraag 25 1p voor de verschuiving naar links en 1p voor de beweging langs de vraaglijn door de lagere premie.
Uitgewerkt voorbeeld
Vraagverschuiving doorrekenen
, : evenwicht , . Door een inkomensstijging wordt de vraag .
Prijs en hoeveelheid stijgen allebei, zoals bij een vraagverschuiving naar rechts. ✓
Hypotheek en huizenprijs (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 25)
Hoogconjunctuur → hogere inkomens → volgens de inkomenstoets mogen kopers meer lenen → de betalingsbereidheid voor woningen stijgt → vraaglijn naar rechts → bij een vrijwel vast aanbod stijgen de huizenprijzen.
Valkuilen
- Een prijsverandering van het product zelf een verschuiving noemen.
- Substituut en complement verwarren.
- Vergeten de schakel te noemen (bijvoorbeeld “meer kunnen lenen”) tussen de oorzaak en de verschuiving.
Test jezelf
De prijs van koffie stijgt. Wat gebeurt er met de vraaglijn naar thee?
Thee is een substituut: de vraaglijn naar thee verschuift naar rechts.
De prijs van printers daalt. Wat gebeurt er met de vraaglijn naar inktpatronen?
Complement: de vraag naar inkt verschuift naar rechts.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 25 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 25 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 29 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 17 · 1 punt antwoord — Toelichting per vindplaats