Marktevenwicht

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 onderzochte examenjaren, als rekenvraag (Qv = Qa oplossen) of als uitleg van het prijsmechanisme.

Wat moet je kunnen?

• Het evenwicht berekenen door $Q_v=Q_a$ op te lossen.
• Beredeneren wat een verschuiving van vraag of aanbod doet met prijs en hoeveelheid.
• Overschotten en tekorten bepalen bij een prijs die niet het evenwicht is.

De kern

Verandering	Evenwichtsprijs	Evenwichtshoeveelheid
vraag ↑	↑	↑
vraag ↓	↓	↓
aanbod ↑	↓	↑
aanbod ↓	↑	↓

• Prijs boven evenwicht: $Q_a>Q_v$ → aanbodoverschot → druk op de prijs omlaag. De verhandelde hoeveelheid is dan de kleinste van de twee ($Q_v$).
• Prijs onder evenwicht: $Q_v>Q_a$ → vraagoverschot → prijs stijgt.
• Het prijsmechanisme coördineert: een tekort drijft de prijs op, wat vraag afremt en aanbod stimuleert.
• Zie ook Verschuiving van de vraaglijn en Prijsregulering (min- en maximumprijzen).

Zo wordt het gevraagd

• “Toon met een berekening aan dat de verwachte koerswinst meer dan 10% zal zijn” door $Q_v=Q_a$ vóór en na op te lossen (2021-2 vraag 23).
• “Toon met een berekening aan of het armoedeprobleem … wordt verminderd”: minimumtarief boven de evenwichtsprijs (2022-2 vraag 5).
• “Leg uit voor elk van beide doelen of marktwerking ervoor zorgt dat deze worden behaald” (2025-2 vraag 26).
• “Laat aan de hand van een berekening zien dat de stelling klopt” bij evenwicht op de vismarkt (2023-1 vraag 16, 3p).

Uitgewerkt voorbeeld

Evenwicht en minimumprijs (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 5)

$Q_v=-4P+200$ en $Q_a=6P-50$.

1. Evenwicht: $-4P+200=6P-50\Rightarrow P=25$, $Q=100$
2. Minimumprijs €30: $Q_v=80$, $Q_a=130$ → aanbodoverschot van 50
3. Er worden maar 80 stuks verhandeld (de vraag bepaalt de hoeveelheid).

Valkuilen

• Bij een prijs boven het evenwicht de aangeboden hoeveelheid als verhandelde hoeveelheid nemen.
• Verschuiving van de lijn verwarren met beweging langs de lijn.
• Vergeten de evenwichtsprijs terug in te vullen om $Q$ te berekenen.

Test jezelf

De aanbodlijn verschuift naar links. Wat gebeurt er met prijs en hoeveelheid?

Prijs stijgt, hoeveelheid daalt.

Bij de marktprijs is $Q_v=120$ en $Q_a=90$. Wat gebeurt er met de prijs?

Er is een vraagoverschot, dus de prijs stijgt.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2022 tijdvak 2, vraag 5: minimumtarief voor zzp’ers (2p)
• 2021 tijdvak 2, vraag 23: koerswinst na afschaffing dividendbelasting (2p)
• 2023 tijdvak 1, vraag 16: visvangst tegenover visstand (3p)
• 2025 tijdvak 2, vraag 26: marktwerking bij drinkwater (2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 7 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 87,5%.

• 2026 tijdvak 1: vraag 19
• 2025 tijdvak 2: vraag 26
• 2025 tijdvak 1: vraag 19
• 2024 tijdvak 1: vraag 2(sec), 3(sec)
• 2023 tijdvak 1: vraag 16, 26
• 2022 tijdvak 2: vraag 5
• 2021 tijdvak 2: vraag 23
• 2018 tijdvak 1: vraag 1(sec), 3, 4(sec), 17(sec)

---

Ondersteunende onderwerpen

• Individuele en collectieve vraaglijn
• Individuele en collectieve aanbodlijn
• Verschuiving van de vraaglijn
• Verschuiving van de aanbodlijn

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Consumenten- en producentensurplus
• Overheidsingrijpen — heffingen en subsidies
• Prijsregulering (min- en maximumprijzen)