Prioriteit: 🟠 Midden

In 3 van de 8 examenjaren, als redeneervraag: welke grafiek past bij het model, welke aanname klopt niet, of wordt een theorie verworpen door de meting?

Wat moet je kunnen?

  • De aannames van een model herkennen en hun gevolg benoemen.
  • Een model toetsen aan meetgegevens en een conclusie trekken.
  • Het geldigheidsgebied en de beperkingen van een model aangeven.

De kern

Soort modelVoorbeeld
denkmodeldeeltjesmodel, energieput, massa-veermodel van een molecuul
schaalmodeleen verkleinde opstelling
numeriek modelmodelregels met (zie Numeriek modelleren)
computermodelsimulatie met veel parameters
  • Een model is altijd een vereenvoudiging: het werkt alleen binnen bepaalde grenzen (bijvoorbeeld “wrijving verwaarloosd”, “puntmassa”, “constante ”).
  • Toetsen: vergelijk de voorspelling van het model met de meting. Wijkt die systematisch af, dan klopt een aanname niet.
  • Een verschijnsel dat het model niet kan verklaren, is een reden om het model aan te passen of te verwerpen.

Zo wordt het gevraagd

  • De juiste (M,t)-grafiek kiezen die het verdampingsmodel met weergeeft (2023-2 vraag 28).
  • Een theorie (thermische activering) toetsen bij 10 K en 2100 K en verwerpen (2018-1 vraag 8, 4p).
  • Modelaannames (constant vermogen en snelheidsevenredige spierkracht) combineren tot een formule (2018-2 vraag 16).
  • Een botsende-deeltjesmodel benoemen als klassiek model voor de afname van bundelintensiteit (2023-1 vraag 21).

Zo formuleer je het antwoord. Leg het model uit met het verband dat erin zit (bijvoorbeeld: kleinere massa → groter vermogen → sneller massaverlies) en toets het aan de meting of de grafiek. Bij het toetsen van een theorie: lees de waarden af, reken het verschil uit en trek een duidelijke conclusie (theorie verworpen of niet).

Zo scoor je de punten. 1p per gebruikt verband en 1p voor de consequente conclusie (2023-2 vraag 28). Bij 2018-1 vraag 8 (4p) krijg je 1p per afgelezen waarde (binnen een marge), 1p voor completeren en 1p voor de conclusie.

Uitgewerkt voorbeeld

Model toetsen (examenstijl, vergelijk 2018-1 vraag 8)

Een model voorspelt dat een proces bij lage temperatuur vrijwel niet optreedt. De meting laat zien dat het bij 10 K even vaak optreedt als bij 2100 K.

  1. Voorspelling en meting verschillen sterk bij lage .
  2. Het model (thermische activering) kan de meting niet verklaren.
  3. Conclusie: het model wordt verworpen voor deze situatie; er is een andere verklaring nodig (bijvoorbeeld tunnelen).

Valkuilen

  • Een model “fout” noemen zonder aan te geven welke aanname niet klopt.
  • Een model toepassen buiten zijn geldigheidsgebied.
  • Denken dat een model dat bij één meting klopt, daarmee bewezen is.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

  • (geen: domeinoverstijgend)

Onderwerpen die dit ondersteunt