Prioriteit: 🟠 Midden
In 4 van de 8 examenjaren, als “schat …” of “bepaal de orde van grootte” (2–4p), bijvoorbeeld een oppervlak, een nauwkeurigheid of een aantal deeltjes.
Wat moet je kunnen?
- Een schatting maken met expliciete aannames en tussenstappen.
- De orde van grootte van een uitkomst geven en vergelijken met bekende waarden.
- Een uitkomst achteraf op plausibiliteit controleren.
De kern
| Examenwerkwoord | Wat je laat zien |
|---|---|
| schatten | een aanname (met getal) + een berekening of redenering |
| orde van grootte | de macht van 10, bijvoorbeeld W |
- Schrijf elke aanname op: “Ik neem aan dat een dak 8 m bij 5 m is.”
- Een schatting zonder tussenstappen levert geen punten op.
- Een uitkomst alleen als orde van grootte noteren telt niet als volledige berekening, tenzij de vraag erom vraagt.
- Handige referenties: mens ≈ 70 kg en 1,8 m, lamp ≈ 10 W, waterkoker ≈ 2 kW, auto ≈ 1000 kg.
Zo wordt het gevraagd
- Frontale oppervlakte van een schaatser in de schaatshouding beredeneerd schatten (2025-1 vraag 4, 3p).
- Oppervlakte van zonnepanelen beredeneerd schatten als basis voor een vermogensberekening (2021-3 vraag 14, 4p).
- Orde van grootte van de plaatsbepalingsnauwkeurigheid uit de looptijd van een signaal (2021-3 vraag 17).
- Orde van grootte van het maximale vermogen vergelijken met alledaagse apparaten (2026-2 vraag 15).
Zo formuleer je het antwoord. Maak je schatting expliciet: noem de aanname met een getal (bijvoorbeeld “schouderbreedte ongeveer 0,5 m”), reken daarmee door en geef de uitkomst als macht van 10. Vergelijk bij een vergelijkingsvraag met een bekend voorbeeld van dezelfde orde van grootte.
Zo scoor je de punten. Bij 2025-1 vraag 4 krijg je punten voor een beredeneerde schatting van elke afmeting en voor het doorrekenen; bij 2026-2 vraag 15 1p voor , 1p voor het inzicht dat de maximale stroom bepaald moet worden en 1p voor completeren met conclusie.
Uitgewerkt voorbeeld
Zonnepanelen op een dak (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 14)
- Aanname: bruikbaar dak 8 m × 5 m = 40 m²
- Aanname: zonne-intensiteit W/m², rendement 20%
- W (orde W)
Valkuilen
- Alleen een getal geven zonder aanname of berekening.
- Onrealistische aannames (een dak van 1000 m²).
- Het antwoord in te veel significante cijfers geven.
Test jezelf
Een tijdmeting heeft een onzekerheid van s. Hoe groot is de onzekerheid in afstand bij een radiosignaal?
m: orde 1 m.
Is een berekend vermogen van 200 kW voor een fietser plausibel?
Nee: een mens levert enkele honderden watt.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2024 tijdvak 1, vraag 17: orde van grootte van het aantal neutronen op de reactorwand (3p) · antwoord
- 2026 tijdvak 1, vraag 2: tot op hoeveel cm nauwkeurig een positie te bepalen is (2p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2021 tijdvak 2, vraag 23: orde van grootte van de driftsnelheid van elektronen (3p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 4 van de 8 examenjaren — 50%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 2 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 2 vraag 15 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 4 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 17 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 14 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 17 · 3 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)