Orde van grootte schatten

Prioriteit: 🟠 Midden

In 4 van de 8 onderzochte examenjaren, als “schat …” of “bepaal de orde van grootte” (2–4p), bijvoorbeeld een oppervlak, een nauwkeurigheid of een aantal deeltjes.

Wat moet je kunnen?

• Een schatting maken met expliciete aannames en tussenstappen.
• De orde van grootte van een uitkomst geven en vergelijken met bekende waarden.
• Een uitkomst achteraf op plausibiliteit controleren.

De kern

Examenwerkwoord	Wat je laat zien
schatten	een aanname (met getal) + een berekening of redenering
orde van grootte	de macht van 10, bijvoorbeeld $10^3$ W

• Schrijf elke aanname op: “Ik neem aan dat een dak 8 m bij 5 m is.”
• Een schatting zonder tussenstappen levert geen punten op.
• Een uitkomst alleen als orde van grootte noteren telt niet als volledige berekening, tenzij de vraag erom vraagt.
• Handige referenties: mens ≈ 70 kg en 1,8 m, lamp ≈ 10 W, waterkoker ≈ 2 kW, auto ≈ 1000 kg.

Zo wordt het gevraagd

• Frontale oppervlakte van een schaatser in de schaatshouding beredeneerd schatten (2025-1 vraag 4, 3p).
• Oppervlakte van zonnepanelen beredeneerd schatten als basis voor een vermogensberekening (2021-3 vraag 14, 4p).
• Orde van grootte van de plaatsbepalingsnauwkeurigheid uit de looptijd van een signaal (2021-3 vraag 17).
• Orde van grootte van het maximale vermogen vergelijken met alledaagse apparaten (2026-2 vraag 15).

Uitgewerkt voorbeeld

Zonnepanelen op een dak (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 14)

1. Aanname: bruikbaar dak 8 m × 5 m = 40 m²
2. Aanname: zonne-intensiteit $1,0\cdot 10^3$ W/m², rendement 20%
3. $P=1,0\cdot 10^3\times 40\times 0,20=$ $8\cdot 10^3$ W (orde $10^4$ W)

Valkuilen

• Alleen een getal geven zonder aanname of berekening.
• Onrealistische aannames (een dak van 1000 m²).
• Het antwoord in te veel significante cijfers geven.

Test jezelf

Een tijdmeting heeft een onzekerheid van $10^{-8}$ s. Hoe groot is de onzekerheid in afstand bij een radiosignaal?

$c\cdot \Delta t=3,0\cdot 10^8\times 10^{-8}\approx 3$ m: orde 1 m.

Is een berekend vermogen van 200 kW voor een fietser plausibel?

Nee: een mens levert enkele honderden watt.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2025 tijdvak 1, vraag 4: frontale oppervlakte schatten (3p)
• 2021 tijdvak 3, vraag 14 en 17: dakoppervlak en plaatsnauwkeurigheid (4p + 3p)
• 2024 tijdvak 1, vraag 17: aantal neutronen op de reactorwand (3p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 4 van de 8 onderzochte examenjaren (2018-2026, 2020: geen examen gehouden) — 50%.

• 2026 tijdvak 2: vraag 15
• 2026 tijdvak 1: vraag 2
• 2025 tijdvak 1: vraag 4
• 2024 tijdvak 1: vraag 17
• 2021 tijdvak 3: vraag 14, 17
• 2021 tijdvak 2: vraag 23

---

Ondersteunende onderwerpen

• (geen: vaardigheid)

Onderwerpen die dit ondersteunt

• (geen)