Prioriteit: 🔴 Hoog
In 3 van de 3 examenjaren, meestal als meerkeuze “met welk woord kan deze houding het best worden getypeerd?” (1p) of als “positief of negatief” per persoon, soms met een citeeropdracht (2p).
Wat moet je kunnen?
- De houding of opvatting van de auteur, een verteller of een besproken persoon benoemen.
- Een citaat vinden waaruit een houding blijkt (bijv. een negatieve typering).
- Ironie en figuurlijk taalgebruik juist interpreteren.
De kern
| Signaal in de tekst | Wat het verraadt |
|---|---|
| waarderende woorden (helaas, terecht, absurd, briljant) | positief of negatief oordeel |
| connotatie (regeltjes tegenover regels) | minachting of waardering |
| ironie: de letterlijke tekst botst met de context | spot, kritiek |
| selectie: alleen voorbeelden van één kant | partijdigheid |
| retorische vraag, overdrijving | sterke mening |
- Let op wie de houding heeft: de auteur, een geciteerde persoon, of de ik-figuur in een literair fragment.
- Houdingswoorden in opties verschillen vaak subtiel: sarcastisch (bijtende spot), ironisch (het tegenovergestelde zeggen), geïrriteerd, verwonderd, beschaamd, kritisch, mild spottend.
Zo wordt het gevraagd
- “Uit het taalgebruik in deze alinea blijkt een bepaalde houding van de ik-figuur … Met welk woord kan deze houding het best worden getypeerd?” (2026-2): meerkeuze.
- ”… de auteur … de uitwerking van Nussbaums ideeën herhaaldelijk negatief typeert … Citeer een zinsgedeelte waaruit dit duidelijk blijkt” (2026-1): max. 7 woorden per citaat.
- Per persoon positief of negatief tegenover een opvatting (2026-1 vraag 19).
- Welke partijen het waarschijnlijk eens zijn met een uitspraak, gelet op de tekst (2024-2 vraag 37).
Zo formuleer je het antwoord. Leid de houding af uit concrete taalsignalen (woordkeuze, toon, voorbeelden) en noem die bij een open vraag; kies bij een typeervraag het woord dat de houding het best dekt. Citeer bij een citeervraag letterlijk en houd je aan het maximum aantal woorden.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 19 2p voor vier juiste elementen, 1p voor drie en 0p voor minder; bij 2024-2 vraag 37 1p per juiste partij. Meerkeuzevragen over de houding zijn meestal 1p (2026-2 vraag 12).
Uitgewerkt voorbeeld
Houding typeren (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 12)
Fragment: “Weer zat ik op de bank, keek naar weer een stel dat ‘voor het eerst echt verliefd’ was, en vroeg me af hoeveel afleveringen van eeuwige liefde één seizoen kon bevatten.” Opties: A beschaamd, B geïrriteerd, C sarcastisch, D verwonderd.
- Signalen: weer … weer, aanhalingstekens rond “voor het eerst echt verliefd”, overdrijving “eeuwige liefde”.
- De aanhalingstekens en de overdrijving drijven de spot met het programma: bijtende spot.
- Niet verwonderd (geen oprechte verbazing), niet beschaamd; geïrriteerd mist de spot.
- Antwoord: C, sarcastisch.
Citaat voor een negatieve typering (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 5)
Opdracht: citeer een zinsgedeelte (max. 7 woorden) waaruit blijkt dat de auteur een idee negatief typeert.
- Zoek woorden met een negatieve lading over dat idee (naïef, wereldvreemd, onuitvoerbaar).
- Kies het zinsgedeelte waarin dat woord direct op het idee slaat.
- Tel de woorden: meer dan 7 kost het punt.
Valkuilen
- De mening van een geciteerde persoon toeschrijven aan de auteur.
- Ironie letterlijk nemen.
- Een houdingswoord kiezen dat te sterk of te zwak is.
- Bij citeervragen het woordmaximum overschrijden (zie Aftrekregeling bij open vragen).
Test jezelf
"Natuurlijk is het een briljant idee om de bibliotheek te sluiten en daarna te klagen dat jongeren niet lezen." Welke houding?
Ironisch/spottend: “briljant” is het tegenovergestelde van wat bedoeld wordt.
Een tekst citeert een deskundige die positief is over kernenergie. Is de auteur dus positief?
Niet per se: kijk naar hoe de auteur zelf op die deskundige reageert.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 6 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 15 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 21 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 26 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 12 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 31 · 3 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 7 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 12 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 16 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 33 · 3 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 22 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 27 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 37 · 2 punten antwoord bijlage Toelichting per vindplaats
- 2024 tijdvak 1: vraag 27 (houding van de ik-figuur in een literaire tekst).
- 2024 tijdvak 2: vraag 37 (opvattingen van meerdere partijen).
- 2025 tijdvak 1: vraag 7, 12, 16, 33.
- 2025 tijdvak 2: vraag 22, 23 (ironische/spottende toon van de auteur herkennen, ook waar deze juist afwezig is).
- 2026 tijdvak 1: vraag 5, 6, 15, 19, 21, 26.
- 2026 tijdvak 2: vraag 12, 21, 31.
- Aanwezig in 3 van de 3 examenjaren. Sterk verweven met Vraagtype — stijl en framing herkennen — vaak wordt de houding van de auteur afgeleid uit woordkeuze/toon die eerst als framing herkend moet worden.