Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 8 onderzochte examenjaren, als “geef de systematische naam van …” (2p), met losse scorepunten voor stamnaam, karakteristieke groep en plaatsnummers.
Wat moet je kunnen?
- Bij een structuurformule de systematische naam geven.
- Bij een naam de structuurformule tekenen.
- Namen geven van isomeren (bijv. 2-, 3- en 4-methylfenol).
De kern
| C-atomen | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| stam | meth | eth | prop | but | pent | hex | hept | oct | non | dec |
| Groep | Uitgang (hoofdgroep) | Voorvoegsel |
|---|---|---|
| C=C / C≡C | -een / -yn | – |
| –OH | -ol | hydroxy- |
| C=O aan het eind | -al | – |
| C=O in de keten | -on | – |
| –COOH | -zuur | – |
| –NH₂ | -amine | amino- |
| –Cl, –Br, –CH₃ | – | chloor-, broom-, methyl- |
Stappen
- Kies de langste keten met de hoofdgroep → stamnaam.
- Nummer zo dat de hoofdgroep het laagste nummer krijgt.
- Zet zijgroepen alfabetisch vooraan met plaatsnummer; gebruik di-, tri- bij meer van dezelfde.
- Bij twee soorten groepen: één als uitgang, de andere als voorvoegsel (bijv. 2-aminopropaanzuur).
- Het CE gebruikt de nieuwe naamgeving in de vragen; correct toegepaste oude namen worden goedgerekend (zie IUPAC-voorkeursnaamgeving oud versus nieuw).
Zo wordt het gevraagd
- “Geef de systematische naam van [stof]” (2025-2): aniline → benzeenamine.
- Drie systematische namen van structuurisomeren (2024-2 vraag 1); propanon, waarbij ook “aceton” werd goedgerekend (2024-2 vraag 15).
- Naam van een polymeer poly-3-hydroxy…zuur, met stamnaam, groep en plaatsnummer als losse punten (2022-3).
Uitgewerkt voorbeeld
Naam geven
CH₃–CH(OH)–CH₂–COOH
- Langste keten met COOH: 4 C → but-; hoofdgroep COOH → butaanzuur.
- Nummer vanaf de COOH-C (C1): de OH zit op C3.
- OH als voorvoegsel: 3-hydroxybutaanzuur.
Valkuilen
- Het C-atoom van –COOH of –CHO niet meetellen in de keten.
- Van de verkeerde kant nummeren.
- Zijgroepen niet alfabetisch zetten.
Test jezelf
Geef de naam van CH₃–CH=CH–CH₃.
But-2-een.
Teken 2-methylpropaan-2-ol.
(CH₃)₃C–OH: een C met drie CH₃-groepen en een OH.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2024 tijdvak 2, vraag 1 en 15: namen van drie structuurisomeren, naam van propanon (2p + 2p)
- 2025 tijdvak 2, vraag 13: systematische naam van aniline (2p)
- 2022 tijdvak 3, vraag 14: naam van een polymeer poly-3-hydroxy…zuur
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 37,5%.
- 2025 tijdvak 2: vraag 13
- 2024 tijdvak 2: vraag 1, 15
- 2022 tijdvak 3: vraag 14