Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 8 examenjaren, als “geef de systematische naam van …” (2p), met losse scorepunten voor stamnaam, karakteristieke groep en plaatsnummers.
Wat moet je kunnen?
- Bij een structuurformule de systematische naam geven.
- Bij een naam de structuurformule tekenen.
- Namen geven van isomeren (bijv. 2-, 3- en 4-methylfenol).
De kern
| C-atomen | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| stam | meth | eth | prop | but | pent | hex | hept | oct | non | dec |
| Groep | Uitgang (hoofdgroep) | Voorvoegsel |
|---|---|---|
| C=C / C≡C | -een / -yn | – |
| –OH | -ol | hydroxy- |
| C=O aan het eind | -al | – |
| C=O in de keten | -on | – |
| –COOH | -zuur | – |
| –NH₂ | -amine | amino- |
| –Cl, –Br, –CH₃ | – | chloor-, broom-, methyl- |
Stappen
- Kies de langste keten met de hoofdgroep → stamnaam.
- Nummer zo dat de hoofdgroep het laagste nummer krijgt.
- Zet zijgroepen alfabetisch vooraan met plaatsnummer; gebruik di-, tri- bij meer van dezelfde.
- Bij twee soorten groepen: één als uitgang, de andere als voorvoegsel (bijv. 2-aminopropaanzuur).
- Het CE gebruikt de nieuwe naamgeving in de vragen; correct toegepaste oude namen worden goedgerekend (zie IUPAC-voorkeursnaamgeving oud versus nieuw).
Zo wordt het gevraagd
- “Geef de systematische naam van [stof]” (2025-2): aniline → benzeenamine.
- Drie systematische namen van structuurisomeren (2024-2 vraag 1); propanon, waarbij ook “aceton” werd goedgerekend (2024-2 vraag 15).
- Naam van een polymeer poly-3-hydroxy…zuur, met stamnaam, groep en plaatsnummer als losse punten (2022-3).
Zo formuleer je het antwoord. Bouw de naam in vaste volgorde op: stamnaam (langste keten of ring), plaatsnummers zo laag mogelijk, voorvoegsels alfabetisch en het achtervoegsel van de belangrijkste karakteristieke groep. Controleer of elk plaatsnummer echt nodig is.
Zo scoor je de punten. Punten per onderdeel van de naam: bij 2024-2 vraag 15 1p voor de stamnaam propaan en 1p voor het achtervoegsel -on (“aceton” of een structuurformule leverde 1 punt op, een molecuulformule niets). Bij 2024-2 vraag 1 1p voor de stam (benzenol/fenol) en 1p voor drie namen met de rest.
Uitgewerkt voorbeeld
Naam geven
CH₃–CH(OH)–CH₂–COOH
- Langste keten met COOH: 4 C → but-; hoofdgroep COOH → butaanzuur.
- Nummer vanaf de COOH-C (C1): de OH zit op C3.
- OH als voorvoegsel: 3-hydroxybutaanzuur.
Valkuilen
- Het C-atoom van –COOH of –CHO niet meetellen in de keten.
- Van de verkeerde kant nummeren.
- Zijgroepen niet alfabetisch zetten.
Test jezelf
Geef de naam van CH₃–CH=CH–CH₃.
But-2-een.
Teken 2-methylpropaan-2-ol.
(CH₃)₃C–OH: een C met drie CH₃-groepen en een OH.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 2, vraag 13: systematische naam van aniline (2p) · antwoord
- 2022 tijdvak 3, vraag 14: naam van een polymeer poly-3-hydroxy…zuur · antwoord · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen