Prioriteit: 🟠 Midden

In 3 van de 8 examenjaren, als “geef de systematische naam van …” (2p), met losse scorepunten voor stamnaam, karakteristieke groep en plaatsnummers.

Wat moet je kunnen?

  • Bij een structuurformule de systematische naam geven.
  • Bij een naam de structuurformule tekenen.
  • Namen geven van isomeren (bijv. 2-, 3- en 4-methylfenol).

De kern

C-atomen12345678910
stammethethpropbutpenthexheptoctnondec
GroepUitgang (hoofdgroep)Voorvoegsel
C=C / C≡C-een / -yn–
–OH-olhydroxy-
C=O aan het eind-al–
C=O in de keten-on–
–COOH-zuur–
–NH₂-amineamino-
–Cl, –Br, –CH₃–chloor-, broom-, methyl-

Stappen

  1. Kies de langste keten met de hoofdgroep → stamnaam.
  2. Nummer zo dat de hoofdgroep het laagste nummer krijgt.
  3. Zet zijgroepen alfabetisch vooraan met plaatsnummer; gebruik di-, tri- bij meer van dezelfde.
  4. Bij twee soorten groepen: één als uitgang, de andere als voorvoegsel (bijv. 2-aminopropaanzuur).

Zo wordt het gevraagd

  • “Geef de systematische naam van [stof]” (2025-2): aniline → benzeenamine.
  • Drie systematische namen van structuurisomeren (2024-2 vraag 1); propanon, waarbij ook “aceton” werd goedgerekend (2024-2 vraag 15).
  • Naam van een polymeer poly-3-hydroxy…zuur, met stamnaam, groep en plaatsnummer als losse punten (2022-3).

Zo formuleer je het antwoord. Bouw de naam in vaste volgorde op: stamnaam (langste keten of ring), plaatsnummers zo laag mogelijk, voorvoegsels alfabetisch en het achtervoegsel van de belangrijkste karakteristieke groep. Controleer of elk plaatsnummer echt nodig is.

Zo scoor je de punten. Punten per onderdeel van de naam: bij 2024-2 vraag 15 1p voor de stamnaam propaan en 1p voor het achtervoegsel -on (“aceton” of een structuurformule leverde 1 punt op, een molecuulformule niets). Bij 2024-2 vraag 1 1p voor de stam (benzenol/fenol) en 1p voor drie namen met de rest.

Uitgewerkt voorbeeld

Naam geven

CH₃–CH(OH)–CH₂–COOH

  1. Langste keten met COOH: 4 C → but-; hoofdgroep COOH → butaanzuur.
  2. Nummer vanaf de COOH-C (C1): de OH zit op C3.
  3. OH als voorvoegsel: 3-hydroxybutaanzuur.

Valkuilen

  • Het C-atoom van –COOH of –CHO niet meetellen in de keten.
  • Van de verkeerde kant nummeren.
  • Zijgroepen niet alfabetisch zetten.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt