Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, elk tijdvak meerdere tekenvragen (2–4p) waar deze regels bepalen of je de punten krijgt.
Wat moet je kunnen?
- Een structuurformule tekenen die aan de CE-notatieregels voldoet.
- Een fragment uit het midden van een polymeer- of peptideketen tekenen met ~ aan de uiteinden.
- De notatie volgen die de vraag voorschrijft (restgroep R, –S–CoA, ruimtelijke notatie uit Binas).
- Omcirkelen welke atomen van een bepaalde beginstof afkomstig zijn.
De kern
| Onderdeel | Regel |
|---|---|
| C–H | de covalentie 4 van C moet blijken; je mag C–H-streepjes weglaten, maar dan moeten de H-atomen er wel staan |
| OH- en NH-groep | H van de groep altijd tekenen; binding van de groep aan het C-skelet als streepje |
| C=O | altijd uittekenen, in elke klasse van stoffen |
| ladingen | formele en partiële ladingen op het atoom zetten |
| waterstofbrug | stippellijn (···) tussen de twee betrokken atomen (gebogen mag) |
| zouten | ionladingen mogen erbij (Na⁺Cl⁻) |
| polymeerfragment | uiteinden met ~ (of •); niet met ~[ … ]ₙ~ |
- “Uit het midden van de keten” betekent: geen beginstof-uiteinden (geen losse OH of H aan het eind), maar ~ aan beide kanten.
- Staat er in de vraag een voorgeschreven notatie, volg die precies.
- Houd de gevraagde volgorde en het aantal eenheden aan (bijvoorbeeld “twee eenheden van beide monomeren”).
Zo wordt het gevraagd
- “Geef een gedeelte van een molecuul PEF in structuurformule weer. Dit gedeelte moet komen uit het midden van het molecuul en moet bestaan uit twee eenheden van beide monomeren” (2018-1).
- “Teken de structuurformule van een fragment uit het midden van een keten van pectine … Gebruik de ruimtelijke notatie die ook in je informatieboek wordt gehanteerd” (2026-1).
- “Omcirkel op de uitwerkbijlage alle atomen die afkomstig zijn van …” (2026-1, 2019-2, 2018-2).
- Het correctievoorschrift zegt expliciet dat ~[…]ₙ~ niet wordt goedgerekend (2022-2), en accepteert ~ of • aan de uiteinden (2021-3).
Zo formuleer je het antwoord. Teken een fragment “uit het midden” met ~ (of een streepje of stip) aan beide uiteinden en met precies het gevraagde aantal eenheden in de goede volgorde; gebruik de ruimtelijke notatie uit Binas als de vraag dat zegt. Bij omcirkelen: omcirkel precies de atomen die de vraag noemt.
Zo scoor je de punten. Tekenvragen scoren per onderdeel: bij 2018-1 vraag 3 (3p) 1p voor de juiste monomeereenheden en afwisseling, 1p voor de esterbindingen en 1p voor begin en einde met ~; bij 2026-2 vraag 9 1p voor de omgezette C=C-bindingen, 1p voor zijgroepen en crosslink en 1p voor de uiteinden met de rest.
Uitgewerkt voorbeeld
Fragment van polypropeen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 25)
Teken een fragment uit het midden van polypropeen, gevormd uit drie moleculen propeen.
- Monomeer: CH₂=CH–CH₃. Bij additie klapt de C=C open; CH₃ wordt een zijgroep.
- Drie eenheden achter elkaar, kop-staart: ~CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)~
- Uiteinden: ~, geen H of dubbele binding.
Controle: 3 × C₃H₆ = C₉H₁₈ in het fragment; elk C heeft 4 bindingen. ✓
Peptidefragment (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 5)
Teken het fragment ~Ala–Gly~ uit het midden van een peptideketen. ~NH–CH(CH₃)–C(=O)–NH–CH₂–C(=O)~
- N-kant links, C-kant rechts; de peptidebinding –C(=O)–NH– helemaal uitgetekend.
- Geen H₂N- of –COOH-uiteinden, want het fragment komt uit het midden.
Valkuilen
- Een fragment “uit het midden” tekenen met de uiteinden van het monomeer (–OH, H–).
- ~[ … ]ₙ~ gebruiken: dat wordt niet goedgerekend.
- De H van een OH- of NH-groep weglaten, of CHO schrijven zonder C=O uit te tekenen.
- Een lading los naast de structuur zetten.
- De voorgeschreven notatie uit de vraag negeren.
Test jezelf
Is "CH₃–CHO" goed als structuurformule van ethanal?
Nee: de C=O-groep moet altijd uitgetekend worden.
ₙ~ niet goedgerekend als "gedeelte van een polymeer"?
Er wordt een concreet fragment gevraagd; de ~[ ]ₙ~-notatie is volgens het correctievoorschrift niet goed.
Hoe teken je een waterstofbrug tussen twee watermoleculen?
Als stippellijn tussen het H-atoom van het ene molecuul en het O-atoom van het andere: O–H···O.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2018 tijdvak 1, vraag 3: fragment uit het midden van PEF, twee eenheden van beide monomeren (3p) · antwoord
- 2026 tijdvak 1, vraag 8 en 25: pectinefragment in ruimtelijke notatie, PPG uit drie propeenoxide-eenheden (3p + 3p) · antwoord 8, 25
- 2026 tijdvak 2, vraag 9: polyacrylamide met BIS-crosslink tekenen (3p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 8 · 3 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 14 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 1 vraag 25 · 3 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 9 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 12 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 24 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 10 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 21 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 5 · 3 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 6 · 3 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 16 · 3 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 3 · 3 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 23 · 3 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 10 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 13 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 6 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 9 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 13 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 14 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 20 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 13 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 14 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 9 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 14 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 20 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 1 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 12 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 17 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 10 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 1 vraag 11 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 5 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 14 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 1 vraag 3 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 13 · 3 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 9
- 2026 tijdvak 1: vraag 8, 14, 25
- 2025 tijdvak 2: vraag 6, 10, 21, 23
- 2025 tijdvak 1: vraag 1, 12, 17, 24
- 2024 tijdvak 2: vraag 3, 5, 6, 13, 14, 16
- 2023 tijdvak 2: vraag 10, 13
- 2023 tijdvak 1: vraag 3, 23
- 2022 tijdvak 2: vraag 13
- 2022 tijdvak 1: vraag 6, 9, 13, 14, 20, 21
- 2021 tijdvak 3: vraag 1, 12, 17
- 2021 tijdvak 2: vraag 1, 9, 14, 20
- 2021 tijdvak 1: vraag 1, 14, 21
- 2019 tijdvak 2: vraag 5, 14
- 2019 tijdvak 1: vraag 10, 11
- 2018 tijdvak 2: vraag 1, 13
- 2018 tijdvak 1: vraag 3