Prioriteit: 🔴 Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, elk tijdvak meerdere tekenvragen (2–4p) waar deze regels bepalen of je de punten krijgt.

Wat moet je kunnen?

  • Een structuurformule tekenen die aan de CE-notatieregels voldoet.
  • Een fragment uit het midden van een polymeer- of peptideketen tekenen met ~ aan de uiteinden.
  • De notatie volgen die de vraag voorschrijft (restgroep R, –S–CoA, ruimtelijke notatie uit Binas).
  • Omcirkelen welke atomen van een bepaalde beginstof afkomstig zijn.

De kern

OnderdeelRegel
C–Hde covalentie 4 van C moet blijken; je mag C–H-streepjes weglaten, maar dan moeten de H-atomen er wel staan
OH- en NH-groepH van de groep altijd tekenen; binding van de groep aan het C-skelet als streepje
C=Oaltijd uittekenen, in elke klasse van stoffen
ladingenformele en partiële ladingen op het atoom zetten
waterstofbrugstippellijn (···) tussen de twee betrokken atomen (gebogen mag)
zoutenionladingen mogen erbij (Na⁺Cl⁻)
polymeerfragmentuiteinden met ~ (of •); niet met ~[ … ]ₙ~
  • “Uit het midden van de keten” betekent: geen beginstof-uiteinden (geen losse OH of H aan het eind), maar ~ aan beide kanten.
  • Staat er in de vraag een voorgeschreven notatie, volg die precies.
  • Houd de gevraagde volgorde en het aantal eenheden aan (bijvoorbeeld “twee eenheden van beide monomeren”).

Zo wordt het gevraagd

  • “Geef een gedeelte van een molecuul PEF in structuurformule weer. Dit gedeelte moet komen uit het midden van het molecuul en moet bestaan uit twee eenheden van beide monomeren” (2018-1).
  • “Teken de structuurformule van een fragment uit het midden van een keten van pectine … Gebruik de ruimtelijke notatie die ook in je informatieboek wordt gehanteerd” (2026-1).
  • “Omcirkel op de uitwerkbijlage alle atomen die afkomstig zijn van …” (2026-1, 2019-2, 2018-2).
  • Het correctievoorschrift zegt expliciet dat ~[…]ₙ~ niet wordt goedgerekend (2022-2), en accepteert ~ of • aan de uiteinden (2021-3).

Zo formuleer je het antwoord. Teken een fragment “uit het midden” met ~ (of een streepje of stip) aan beide uiteinden en met precies het gevraagde aantal eenheden in de goede volgorde; gebruik de ruimtelijke notatie uit Binas als de vraag dat zegt. Bij omcirkelen: omcirkel precies de atomen die de vraag noemt.

Zo scoor je de punten. Tekenvragen scoren per onderdeel: bij 2018-1 vraag 3 (3p) 1p voor de juiste monomeereenheden en afwisseling, 1p voor de esterbindingen en 1p voor begin en einde met ~; bij 2026-2 vraag 9 1p voor de omgezette C=C-bindingen, 1p voor zijgroepen en crosslink en 1p voor de uiteinden met de rest.

Uitgewerkt voorbeeld

Fragment van polypropeen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 25)

Teken een fragment uit het midden van polypropeen, gevormd uit drie moleculen propeen.

  1. Monomeer: CH₂=CH–CH₃. Bij additie klapt de C=C open; CH₃ wordt een zijgroep.
  2. Drie eenheden achter elkaar, kop-staart: ~CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)~
  3. Uiteinden: ~, geen H of dubbele binding.

Controle: 3 × C₃H₆ = C₉H₁₈ in het fragment; elk C heeft 4 bindingen. ✓

Peptidefragment (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 5)

Teken het fragment ~Ala–Gly~ uit het midden van een peptideketen. ~NH–CH(CH₃)–C(=O)–NH–CH₂–C(=O)~

  • N-kant links, C-kant rechts; de peptidebinding –C(=O)–NH– helemaal uitgetekend.
  • Geen H₂N- of –COOH-uiteinden, want het fragment komt uit het midden.

Valkuilen

  • Een fragment “uit het midden” tekenen met de uiteinden van het monomeer (–OH, H–).
  • ~[ … ]ₙ~ gebruiken: dat wordt niet goedgerekend.
  • De H van een OH- of NH-groep weglaten, of CHO schrijven zonder C=O uit te tekenen.
  • Een lading los naast de structuur zetten.
  • De voorgeschreven notatie uit de vraag negeren.

Test jezelf

ₙ~ niet goedgerekend als "gedeelte van een polymeer"?

Er wordt een concreet fragment gevraagd; de ~[ ]ₙ~-notatie is volgens het correctievoorschrift niet goed.

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt