Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 onderzochte examenjaren, elk tijdvak meerdere tekenvragen (2–4p) waar deze regels bepalen of je de punten krijgt.
Wat moet je kunnen?
- Een structuurformule tekenen die aan de CE-notatieregels voldoet.
- Een fragment uit het midden van een polymeer- of peptideketen tekenen met ~ aan de uiteinden.
- De notatie volgen die de vraag voorschrijft (restgroep R, –S–CoA, ruimtelijke notatie uit het informatieboek).
- Omcirkelen welke atomen van een bepaalde beginstof afkomstig zijn.
De kern
| Onderdeel | Regel |
|---|---|
| C–H | de covalentie 4 van C moet blijken; je mag C–H-streepjes weglaten, maar dan moeten de H-atomen er wel staan |
| OH- en NH-groep | H van de groep altijd tekenen; binding van de groep aan het C-skelet als streepje |
| C=O | altijd uittekenen, in elke klasse van stoffen |
| ladingen | formele en partiële ladingen op het atoom zetten |
| waterstofbrug | stippellijn (···) tussen de twee betrokken atomen (gebogen mag) |
| zouten | ionladingen mogen erbij (Na⁺Cl⁻) |
| polymeerfragment | uiteinden met ~ (of •); niet met |
- “Uit het midden van de keten” betekent: geen beginstof-uiteinden (geen losse OH of H aan het eind), maar ~ aan beide kanten.
- Staat er in de vraag een voorgeschreven notatie, volg die precies.
- Houd de gevraagde volgorde en het aantal eenheden aan (bijvoorbeeld “twee eenheden van beide monomeren”).
Zo wordt het gevraagd
- “Geef een gedeelte van een molecuul PEF in structuurformule weer. Dit gedeelte moet komen uit het midden van het molecuul en moet bestaan uit twee eenheden van beide monomeren” (2018-1).
- “Teken de structuurformule van een fragment uit het midden van een keten van pectine … Gebruik de ruimtelijke notatie die ook in je informatieboek wordt gehanteerd” (2026-1).
- “Omcirkel op de uitwerkbijlage alle atomen die afkomstig zijn van …” (2026-1, 2019-2, 2018-2).
- Het correctievoorschrift zegt expliciet dat
[…]ₙniet wordt goedgerekend (2022-2), en accepteert ~ of • aan de uiteinden (2021-3).
Uitgewerkt voorbeeld
Fragment van polypropeen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 25)
Teken een fragment uit het midden van polypropeen, gevormd uit drie moleculen propeen.
- Monomeer: CH₂=CH–CH₃. Bij additie klapt de C=C open; CH₃ wordt een zijgroep.
- Drie eenheden achter elkaar, kop-staart:
CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)–CH₂–CH(CH₃)- Uiteinden: ~, geen H of dubbele binding.
Controle: 3 × C₃H₆ = C₉H₁₈ in het fragment; elk C heeft 4 bindingen. ✓
Peptidefragment (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 5)
Teken het fragment
Ala–Glyuit het midden van een peptideketen.NH–CH(CH₃)–C(=O)–NH–CH₂–C(=O)
- N-kant links, C-kant rechts; de peptidebinding –C(=O)–NH– helemaal uitgetekend.
- Geen H₂N- of –COOH-uiteinden, want het fragment komt uit het midden.
Valkuilen
- Een fragment “uit het midden” tekenen met de uiteinden van het monomeer (–OH, H–).
[ … ]ₙgebruiken: dat wordt niet goedgerekend.- De H van een OH- of NH-groep weglaten, of CHO schrijven zonder C=O uit te tekenen.
- Een lading los naast de structuur zetten.
- De voorgeschreven notatie uit de vraag negeren.
Test jezelf
Is "CH₃–CHO" goed als structuurformule van ethanal?
Nee: de C=O-groep moet altijd uitgetekend worden.
Waarom wordt
[CH₂–CH₂]ₙniet goedgerekend als "gedeelte van een polymeer"?Er wordt een concreet fragment gevraagd; de
[ ]ₙ-notatie is volgens het correctievoorschrift niet goed.
Hoe teken je een waterstofbrug tussen twee watermoleculen?
Als stippellijn tussen het H-atoom van het ene molecuul en het O-atoom van het andere: O–H···O.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2018 tijdvak 1, vraag 3: fragment uit het midden van PEF, twee eenheden van beide monomeren (3p)
- 2026 tijdvak 1, vraag 8 en 25: pectinefragment in ruimtelijke notatie, PPG uit drie propeenoxide-eenheden (3p + 3p)
- 2026 tijdvak 2, vraag 9: polyacrylamide met BIS-crosslink tekenen (3p)
- 2021 tijdvak 1, vraag 14 en 21: fragment ~B–A–E tekenen, deel van morfine omcirkelen (3p + 2p)
- 2022 tijdvak 2, vraag 13: polymeerketen tekenen, let op de ~-notatie
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 100%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 9
- 2026 tijdvak 1: vraag 8, 14, 25
- 2025 tijdvak 2: vraag 6, 10, 21, 23
- 2025 tijdvak 1: vraag 1, 12, 17, 24
- 2024 tijdvak 2: vraag 3, 5, 6, 13, 14, 16
- 2023 tijdvak 2: vraag 10, 13
- 2023 tijdvak 1: vraag 3, 23
- 2022 tijdvak 2: vraag 13
- 2022 tijdvak 1: vraag 6, 9, 13, 14, 20, 21
- 2021 tijdvak 3: vraag 1, 12, 17
- 2021 tijdvak 2: vraag 1, 9, 14, 20
- 2021 tijdvak 1: vraag 1, 14, 21
- 2019 tijdvak 2: vraag 5, 14
- 2019 tijdvak 1: vraag 10, 11
- 2018 tijdvak 2: vraag 1, 13
- 2018 tijdvak 1: vraag 3