Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal samen met eiwitsynthese: basenvolgorde afleiden, strengen koppelen, bindingen tussen strengen (2–3p).
Wat moet je kunnen?
- De complementaire streng en de coderende streng afleiden.
- Benoemen welke interacties de twee DNA-strengen bij elkaar houden.
- Redeneren over DNA-methoden zoals Sanger-sequencing.
De kern
| DNA | RNA | |
|---|---|---|
| suiker | desoxyribose | ribose |
| basen | A, C, G, T | A, C, G, U |
| vorm | dubbele streng (helix) | enkele streng |
- Nucleotide = suiker + fosfaat + base. De ruggengraat is suiker–fosfaat–suiker.
- Basenparing: A–T (2 waterstofbruggen), G–C (3 waterstofbruggen). In RNA paart A met U.
- De strengen lopen antiparallel (5′→3′ tegenover 3′→5′).
- Tussen de strengen: waterstofbruggen tussen de basen én stapeling van de basen.
- Sanger: een dd-base mist de OH-groep voor de volgende koppeling, dus de keten stopt daar.
Zo wordt het gevraagd
- “Noem de twee soorten bindingen die hierbij tussen de DNA-strengen worden verbroken” (2026-2): H-bruggen en basenstapeling.
- “Geef de basevolgorde van de coderende streng van het fragment met nummer 2” (2026-2).
- “Nucleïnebase … is vervangen door …”: vast antwoordformat (2023-2).
Uitgewerkt voorbeeld
Complementaire streng
Coderende streng: 5′-ATG GCA TTC-3′.
- Matrijsstreng (complementair, antiparallel): 3′-TAC CGT AAG-5′
- mRNA (zelfde als coderend, T → U): 5′-AUG GCU UUC-3′
Controle: elke A tegenover T, elke G tegenover C. ✓
Valkuilen
- U in DNA schrijven of T in RNA.
- De matrijsstreng aanzien voor de coderende streng.
- Bij de bindingen tussen strengen atoombindingen noemen: dat zijn waterstofbruggen en stapeling.
Test jezelf
Waarom is DNA met veel G–C-paren moeilijker te scheiden in twee strengen?
G–C heeft drie waterstofbruggen, A–T maar twee.
Waarom stopt de synthese van een DNA-streng bij een dd-base?
De dd-base mist de OH-groep waaraan het volgende nucleotide moet koppelen.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 7, 8 en 11: bindingen tussen strengen, dd-basen, coderende streng (2p + 2p + 2p)
- 2023 tijdvak 2, vraag 6: welke nucleïnebase is vervangen (2p)
- 2023 tijdvak 1, vraag 15: coderende streng en matrijsstreng (2p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 62,5%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 7, 8, 11, 12
- 2025 tijdvak 2: vraag 21
- 2025 tijdvak 1: vraag 25
- 2023 tijdvak 2: vraag 6
- 2023 tijdvak 1: vraag 15
- 2021 tijdvak 2: vraag 13
- 2021 tijdvak 1: vraag 12
- 2019 tijdvak 1: vraag 23