Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren: een stikstofbase herkennen in een structuurformule, complementaire en antiparallelle strengen, waterstofbruggen bij hybridisatie en de rol van chromatine (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • De bouw van een nucleotide en van DNA en RNA beschrijven en de verschillen noemen.
  • Complementaire en antiparallelle strengen afleiden.
  • Uitleggen waarom losser chromatine het DNA beter bereikbaar maakt.

De kern

DNARNA
suikerdesoxyriboseribose
basenA, T, G, CA, U, G, C
strengentwee, antiparallel (5’→3’ tegenover 3’→5’)meestal één
basenparingA–T, G–C (waterstofbruggen)A–U bij binding aan DNA of RNA
  • Een nucleotide = fosfaatgroep + suiker + stikstofbase.
  • Hybridisatie: een enkelstrengs stuk DNA of RNA bindt via waterstofbruggen aan een complementaire streng.
  • DNA is in de kern om histonen gewikkeld (chromatine). Bij minder spiralisatie kunnen enzymen (voor transcriptie of reparatie) beter bij het DNA.
  • DNA blijft bij lichaamstemperatuur en ook bij ongeveer 45 °C dubbelstrengs; eiwitten denatureren dan al wel.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer de naam van deze stikstofbase uit een structuurformule (2023-2 vraag 10: adenine).
  • Omcirkel het adduct en noteer de stikstofbase (2022-1 vraag 5, uitwerkbijlage).
  • Verklaar dat afgenomen spiralisatie van de chromatinedraad het herstel van DNA-breuken makkelijker maakt (2024-2 vraag 34).

Zo formuleer je het antwoord. Gebruik complementair én antiparallel; noem bij chromatine dat enzymen het DNA beter bereiken.

Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 10 en 2022-1 vraag 5 wordt ook alleen de letter (A of G) goed gerekend. Bij 2024-2 vraag 34 telt reparatie-enzymen kunnen het DNA beter bereiken.

Uitgewerkt voorbeeld

Complementaire streng (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)

Geef de complementaire DNA-streng van 5’-ATGCCA-3’, ook in 5’→3’-richting.

  1. Complementair, base voor base: 3’-TACGGT-5’.
  2. Omgedraaid naar 5’→3’: 5’-TGGCAT-3’.
  3. Controle: A–T en G–C kloppen op elke positie. ✓

Valkuilen

  • U in DNA of T in RNA schrijven.
  • De complementaire streng in de verkeerde richting noteren.
  • Denken dat waterstofbruggen tussen de suikers zitten: ze zitten tussen de basen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt