Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren: een stikstofbase herkennen in een structuurformule, complementaire en antiparallelle strengen, waterstofbruggen bij hybridisatie en de rol van chromatine (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- De bouw van een nucleotide en van DNA en RNA beschrijven en de verschillen noemen.
- Complementaire en antiparallelle strengen afleiden.
- Uitleggen waarom losser chromatine het DNA beter bereikbaar maakt.
De kern
| DNA | RNA | |
|---|---|---|
| suiker | desoxyribose | ribose |
| basen | A, T, G, C | A, U, G, C |
| strengen | twee, antiparallel (5’→3’ tegenover 3’→5’) | meestal één |
| basenparing | A–T, G–C (waterstofbruggen) | A–U bij binding aan DNA of RNA |
- Een nucleotide = fosfaatgroep + suiker + stikstofbase.
- Hybridisatie: een enkelstrengs stuk DNA of RNA bindt via waterstofbruggen aan een complementaire streng.
- DNA is in de kern om histonen gewikkeld (chromatine). Bij minder spiralisatie kunnen enzymen (voor transcriptie of reparatie) beter bij het DNA.
- DNA blijft bij lichaamstemperatuur en ook bij ongeveer 45 °C dubbelstrengs; eiwitten denatureren dan al wel.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer de naam van deze stikstofbase uit een structuurformule (2023-2 vraag 10: adenine).
- Omcirkel het adduct en noteer de stikstofbase (2022-1 vraag 5, uitwerkbijlage).
- Verklaar dat afgenomen spiralisatie van de chromatinedraad het herstel van DNA-breuken makkelijker maakt (2024-2 vraag 34).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik complementair én antiparallel; noem bij chromatine dat enzymen het DNA beter bereiken.
Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 10 en 2022-1 vraag 5 wordt ook alleen de letter (A of G) goed gerekend. Bij 2024-2 vraag 34 telt reparatie-enzymen kunnen het DNA beter bereiken.
Uitgewerkt voorbeeld
Complementaire streng (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)
Geef de complementaire DNA-streng van 5’-ATGCCA-3’, ook in 5’→3’-richting.
- Complementair, base voor base: 3’-TACGGT-5’.
- Omgedraaid naar 5’→3’: 5’-TGGCAT-3’.
- Controle: A–T en G–C kloppen op elke positie. ✓
Valkuilen
- U in DNA of T in RNA schrijven.
- De complementaire streng in de verkeerde richting noteren.
- Denken dat waterstofbruggen tussen de suikers zitten: ze zitten tussen de basen.
Test jezelf
Welke binding houdt bij hybridisatie een probe aan het doel-DNA vast?
Waterstofbruggen tussen complementaire basen.
Noem twee verschillen tussen DNA en RNA.
DNA heeft desoxyribose en thymine en is dubbelstrengs; RNA heeft ribose en uracil en is meestal enkelstrengs.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 28 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 34 · 1 punt antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 10 · 1 punt antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 31 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)
- Nucleïnezuren