Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal als “leg uit welke scheidingsmethode …” of “tussen welke temperatuurgrenzen …” binnen een industrieel proces (2p).
Wat moet je kunnen?
- Bij een mengsel de juiste scheidingsmethode kiezen en het verschil in stofeigenschap noemen.
- Met kookpunten uit je informatieboek de temperatuurgrenzen van een destillatie of condensatie bepalen.
- Uitleggen welke stof in een scheidingsruimte gas is en welke vloeibaar.
- De methoden bij naam noemen in een beschreven bepaling (extraheren, indampen …).
De kern
| Methode | Verschil in … | Voorbeeld |
|---|---|---|
| filtreren | deeltjesgrootte (vast/vloeibaar) | neerslag uit een oplossing → residu en filtraat |
| bezinken, centrifugeren (en afschenken) | dichtheid | vaste stof uit een suspensie |
| destilleren | kookpunt | ethanol uit een vergistingsmengsel |
| condenseren door afkoelen | kookpunt | NH₃ uit een gasmengsel met N₂ en H₂ |
| extraheren | oplosbaarheid in een extractiemiddel | cafeïne uit koffiebonen |
| indampen | vluchtigheid van het oplosmiddel | zout uit zout water |
| adsorberen | hechting aan een oppervlak | geurstoffen aan actieve kool |
| chromatografie | verdeling over mobiele en stationaire fase | zie Gaschromatografie interpreteren |
Destillatie: temperatuurgrenzen
- De temperatuur moet boven het kookpunt van de stof die als gas weg moet, en onder het kookpunt van de stof die vloeibaar moet blijven.
- Meerdere stoffen: zet de kookpunten op volgorde; bij elke grens scheid je een groep.
- Kookpunten staan in je informatieboek. Let op kelvin of °C.
Zo wordt het gevraagd
- “Geef aan tussen welke temperatuurgrenzen het mengsel afkomstig uit R1 moet worden gedestilleerd. Gebruik in je antwoord gegevens uit je informatieboek” (2026-1).
- “Leg uit, met behulp van de kookpunten van de betrokken stoffen, dat deze scheiding in S4 inderdaad niet kan worden uitgevoerd door afkoeling van het mengsel” (2026-2).
- “Geef aan welke scheidingsmethode geschikt is … Leg uit welk verschil in stofeigenschap deze scheiding mogelijk maakt” (2025-2). Punten: naam van de methode en de eigenschap.
- “Geef de naam van de twee scheidingsmethoden die in stap 2 … worden toegepast” (2025-1): extraheren en filtreren/bezinken; volgens de aanvulling ook centrifugeren.
Uitgewerkt voorbeeld
Temperatuurgrenzen (examenstijl, vergelijk 2018-1 vraag 20)
In S2 moet methanol (kookpunt 65 °C) als gas worden afgescheiden van water (kookpunt 100 °C). Tussen welke grenzen moet de temperatuur liggen?
- Methanol moet verdampen: °C.
- Water moet vloeibaar blijven: °C.
- Antwoord: tussen 65 °C en 100 °C (bij standaarddruk).
Methode kiezen (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 2)
Mengsel Methode Stofeigenschap een onoplosbaar product in een waterige oplossing filtreren of centrifugeren deeltjesgrootte / dichtheid stof A lost goed op in hexaan, stof B niet extraheren met hexaan oplosbaarheid twee mengbare vloeistoffen, kookpunten 56 en 118 °C destilleren kookpunt
Valkuilen
- Alleen de methode noemen, zonder het verschil in stofeigenschap.
- De grenzen omdraaien: de stof met het laagste kookpunt wordt het eerst gas.
- Kookpunten in kelvin en °C door elkaar gebruiken.
- “Oplossen” noemen waar extraheren bedoeld wordt, of “zeven” waar filtreren bedoeld wordt.
- Vergeten dat afkoelen alleen werkt als de kookpunten ver genoeg uit elkaar liggen.
Test jezelf
Op welke stofeigenschap berust extraheren?
Een verschil in oplosbaarheid in het extractiemiddel.
Een mengsel bevat stof P (kookpunt −33 °C), Q (−196 °C) en R (−253 °C). Het wordt afgekoeld tot −50 °C. Welke stof wordt vloeibaar?
Alleen P: −50 °C ligt onder het kookpunt van P, maar boven dat van Q en R.
Hoe scheid je superkritisch CO₂ van een opgelost pigment?
De druk verlagen: CO₂ wordt gas en ontwijkt, het pigment blijft achter.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 1, vraag 20: temperatuurgrenzen van een destillatie met gegevens uit het informatieboek (2p)
- 2026 tijdvak 2, vraag 4: uitleggen waarom afkoelen niet werkt, met kookpunten (2p)
- 2025 tijdvak 2, vraag 2: methode plus verschil in stofeigenschap (2p)
- 2018 tijdvak 2, vraag 23–24: temperatuurgebied en welke fractie gas of vloeibaar is (2p + 2p)
- 2021 tijdvak 1, vraag 3: superkritisch CO₂ scheiden van pigment (2p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 100%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 4
- 2026 tijdvak 1: vraag 20
- 2025 tijdvak 2: vraag 2, 16
- 2025 tijdvak 1: vraag 16
- 2024 tijdvak 1: vraag 4, 12, 22
- 2023 tijdvak 2: vraag 16
- 2022 tijdvak 2: vraag 7, 8, 12
- 2021 tijdvak 1: vraag 3, 8 (context), 10 (context)
- 2019 tijdvak 1: vraag 3, 4
- 2018 tijdvak 2: vraag 23, 24
- 2018 tijdvak 1: vraag 20