Prioriteit: 🟢 Laag
In 2 van de 8 examenjaren, als uitleg waarom een deeltje (niet) door een membraan gaat, of wat de pH doet met binding van een ion.
Wat moet je kunnen?
- Uitleggen waarom een geladen deeltje het celmembraan niet passeert en een klein ongeladen deeltje wel.
- Redeneren hoe de pH de lading van een deeltje of een bindingsplaats verandert.
De kern
- Celmembraan: dubbellaag van fosfolipiden, hydrofiele koppen buiten, hydrofobe staarten binnen (zie Vetten).
- Kleine, ongeladen, weinig polaire deeltjes gaan erdoor; ionen niet (zie Hydrofiel en hydrofoob).
- De pH bepaalt de lading van zwakke zuren en basen: HClO (ongeladen) tegenover ClO⁻ (geladen).
- Bij lage pH worden restgroepen van eiwitten geprotoneerd; een metaalion dat daaraan gebonden was, kan dan vrijkomen.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit dat het ClO⁻-ion het celmembraan niet kan passeren.” (2026-1 vraag 2)
Zo formuleer je het antwoord. Noem een relevante eigenschap van het membraan (apolair binnenste van de fosfolipiden, of lading aan de buitenkant) en koppel die aan de lading of polariteit van het deeltje.
Zo scoor je de punten. 1p voor een relevante eigenschap van het fosfolipide of het membraan en 1p voor de rest van de verklaring: de koppeling met de lading van het ion (2026-1 vraag 2).
Valkuilen
- “Het ion is te groot” als reden geven: het gaat om de lading tegenover de apolaire binnenkant.
- Vergeten dat de pH bepaalt welke vorm (geladen of ongeladen) overheerst.
Test jezelf
Waarom kan HClO het celmembraan wel passeren en ClO⁻ niet?
HClO is ongeladen; ClO⁻ is geladen en kan niet door de apolaire binnenkant van de dubbellaag.
Waarom komt Fe³⁺ vrij uit transferrine bij lage pH?
De restgroepen die Fe³⁺ binden worden geprotoneerd: ze verliezen hun negatieve lading of vrij elektronenpaar en laten het ion los.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vraag uit een echt examen
- 2021 tijdvak 1, vraag 13: waarom bij lagere pH een Fe³⁺-ion loslaat van een eiwit (2p)
Alle vindplaatsen
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)