Vetten

Prioriteit: 🟠 Midden

In 3 van de 8 onderzochte examenjaren, als reactievergelijking (biodiesel, hydrolyse, 3p) of een vetzuur tekenen uit de korte notatie (3p).

Wat moet je kunnen?

• De vorming en hydrolyse van een triglyceride weergeven, ook met CₓHᵧ-notatie.
• De vetzuurnotatie (bijv. 18:2 ω-6) omzetten naar een structuur.
• De omzetting van vet tot biodiesel (methylesters) opschrijven.

De kern

• Glycerol = propaan-1,2,3-triol, C₃H₅(OH)₃.
• Triglyceride: glycerol + 3 vetzuren → vet + 3 H₂O (verestering).
• Verzadigd: geen C=C. Onverzadigd: één of meer C=C (in de natuur meestal cis).
• Notatie 22:6 ω-3: 22 C-atomen, 6 C=C-bindingen, de eerste C=C begint bij C3 geteld vanaf de CH₃-kant.
• Biodiesel: vet + 3 CH₃OH → glycerol + 3 vetzuurmethylesters.

Zo wordt het gevraagd

• “Teken de structuurformule van DHA. Houd hierbij rekening met de stereochemie” (2023-1): 22:6 ω-3 met cis-bindingen, 3p.
• “Geef de reactievergelijking van de vorming van biodiesel uit vet … Noteer de koolwaterstofrest van een vetzuur als CₓHᵧ” (2021-2): 3p.
• Hydrolyse van huidvet: vetzuren en glycerol benoemen (2021-3).

Uitgewerkt voorbeeld

Biodiesel met CₓHᵧ (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 14)

$({\text{C}}_x{\text{H}}_y\text{COO}{)}_3{\text{C}}_3{\text{H}}_5+3{\text{CH}}_3\text{OH}\to {\text{C}}_3{\text{H}}_5(\text{OH}{)}_3+3{\text{C}}_x{\text{H}}_y{\text{COOCH}}_3$

Controle (met $x=17$, $y=33$): links en rechts C₆₀H₁₁₆O₉. ✓

Valkuilen

• Het aantal watermoleculen bij verestering of hydrolyse verkeerd (het zijn er 3).
• De ω-nummering vanaf de COOH-kant tellen in plaats van de CH₃-kant.
• Bij “stereochemie” de C=C-bindingen niet als cis tekenen.

Test jezelf

Wat betekent 18:2 ω-6?

18 C-atomen, 2 C=C-bindingen, de eerste begint bij C6 vanaf de CH₃-kant.

Welke stoffen ontstaan bij volledige hydrolyse van een triglyceride?

Glycerol en drie vetzuren (er gaan 3 H₂O in).

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2021 tijdvak 2, vraag 14: biodiesel uit vet met CₓHᵧ (3p)
• 2023 tijdvak 1, vraag 3: DHA tekenen uit 22:6 ω-3 met stereochemie (3p)
• 2022 tijdvak 3, vraag 11–12: triglyceriden met afkortingen, methylesters, C=C-bindingen

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 3 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 37,5%.

• 2023 tijdvak 1: vraag 3
• 2022 tijdvak 3: vraag 11, 12
• 2021 tijdvak 3: vraag 7
• 2021 tijdvak 2: vraag 14

---

Ondersteunende onderwerpen

• Reactietypen overzicht
• Functionele groepen
• Isomerie

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Transport van stoffen in het lichaam