Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 8 examenjaren, als reactievergelijking (biodiesel, hydrolyse, 3p) of een vetzuur tekenen uit de korte notatie (3p).
Wat moet je kunnen?
- De vorming en hydrolyse van een triglyceride weergeven, ook met CₓHᵧ-notatie.
- De vetzuurnotatie (bijv. 18:2 ω-6) omzetten naar een structuur.
- De omzetting van vet tot biodiesel (methylesters) opschrijven.
De kern
- Glycerol = propaan-1,2,3-triol, C₃H₅(OH)₃.
- Triglyceride: glycerol + 3 vetzuren → vet + 3 H₂O (verestering).
- Verzadigd: geen C=C. Onverzadigd: één of meer C=C (in de natuur meestal cis).
- Notatie 22:6 ω-3: 22 C-atomen, 6 C=C-bindingen, de eerste C=C begint bij C3 geteld vanaf de CH₃-kant.
- Biodiesel: vet + 3 CH₃OH → glycerol + 3 vetzuurmethylesters.
Zo wordt het gevraagd
- “Teken de structuurformule van DHA. Houd hierbij rekening met de stereochemie” (2023-1): 22:6 ω-3 met cis-bindingen, 3p.
- “Geef de reactievergelijking van de vorming van biodiesel uit vet … Noteer de koolwaterstofrest van een vetzuur als CₓHᵧ” (2021-2): 3p.
- Hydrolyse van huidvet: vetzuren en glycerol benoemen (2021-3).
Zo formuleer je het antwoord. Een vet is een triglyceride: glycerol met drie estergroepen naar vetzuren. Teken vetzuren met de juiste ketenlengte, de plaats van de C=C-bindingen (ω-telling vanaf de CH₃-kant) en cis-configuratie; bij omestering of hydrolyse schrijf je glycerol en de methylesters of vetzuren als producten.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 14 en 2022-3 vraag 11 (3p) 1p voor de beginstoffen, 1p voor de methylesters en 1p voor glycerol met de elementbalans. Bij 2023-1 vraag 3 1p voor de zuurgroep en ketenlengte, 1p voor de eerste C=C-binding en 1p voor de cis-groepen.
Uitgewerkt voorbeeld
Biodiesel met CₓHᵧ (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 14)
Controle (met , ): links en rechts C₆₀H₁₁₆O₉. ✓
Valkuilen
- Het aantal watermoleculen bij verestering of hydrolyse verkeerd (het zijn er 3).
- De ω-nummering vanaf de COOH-kant tellen in plaats van de CH₃-kant.
- Bij “stereochemie” de C=C-bindingen niet als cis tekenen.
Test jezelf
Wat betekent 18:2 ω-6?
18 C-atomen, 2 C=C-bindingen, de eerste begint bij C6 vanaf de CH₃-kant.
Welke stoffen ontstaan bij volledige hydrolyse van een triglyceride?
Glycerol en drie vetzuren (er gaan 3 H₂O in).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen