Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, meestal als kern van een vraag van 3 tot 5 punten: een afgeleide uitrekenen en uitleggen wat het getal betekent, of twee snelheden vergelijken.
Wat moet je kunnen?
- Een afgeleide in een punt interpreteren met moment, grootheid, eenheid en richting.
- Een snelheid berekenen op een moment dat je zelf uit de tekst haalt (datum, leeftijd).
- Snelheden vergelijken: hoeveel keer zo groot, wanneer is de ene groter, wanneer is de snelheid gelijk aan een waarde.
De kern
| Vraag | Aanpak |
|---|---|
| hoe snel neemt toe op ? | , met eenheid van per eenheid van |
| wat betekent ? | ”Op [moment ] neemt toe met 0,7 [eenheid] per [eenheid ]“ |
| hoeveel keer zo snel? | |
| wanneer is de snelheid ? | los op |
| wanneer groeit A sneller dan B? |
- Een negatieve afgeleide is een daling: zeg “daalt met …” in plaats van “neemt toe met −…”.
- De afgeleide op een moment benadert de toename in de volgende eenheid, maar is niet hetzelfde: wijkt iets af van .
- Zet het moment eerst om naar de variabele: 30 juni is bijvoorbeeld als op 16 mei ligt.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit wat de betekenis van deze waarde is” na het berekenen van de afgeleide (2019-1 vraag 16).
- “Bereken met behulp van differentiëren hoeveel keer zo groot” een snelheid op het ene moment is als op het andere (2021-1 vraag 17).
- “Met behulp van de afgeleiden” bepalen vanaf welk jaar de welvaart in het ene land sneller toenam dan in het andere (2024-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Noem het moment in de woorden van de opgave (“in januari 2004”), de grootheid, het getal met eenheid (“0,7 per maand”) en of het een toename of afname is.
Zo scoor je de punten. Bij 2019-1 vraag 16 (4p): 1p voor de afgeleide, 1p voor de waarde en 2p voor de betekenis; zonder het moment (januari 2004) hoogstens 3p. Bij 2021-1 vraag 17 (5p): 1p voor , 2p voor de afgeleide (zonder kettingregel 0p voor dat deel), 1p voor en 1p voor de verhouding.
Uitgewerkt voorbeeld
Betekenis van een afgeleide (examenstijl, vergelijk 2019-1 vraag 16)
leden, in jaren met in 2015. Bereken en leg uit wat het betekent.
- , dus
- Betekenis: in 2025 neemt het aantal leden toe met ongeveer 79 per jaar.
Controle: , dicht bij 79,4 ✓
Wanneer is de snelheid een gegeven waarde? (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 19)
. Op welk moment neemt toe met 0,05 per jaar?
- geeft , dus .
Valkuilen
- Bij de betekenis het moment of de eenheid weglaten (kost een punt).
- uitrekenen in plaats van .
- Het moment verkeerd omzetten naar (dag, maand, beginjaar).
- “Neemt toe met −3” schrijven in plaats van “neemt af met 3”.
Test jezelf
is in euro en in kg. Wat is de eenheid van ?
Euro per kg.
, met in °C en in minuten. Wat betekent dat?
Op daalt de temperatuur met 3 °C per minuut.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 17: afwijking in procenten tussen de afgeleide op 1 juli en het aantal foto’s in dat jaar (4p) · antwoord
- 2023 tijdvak 1, vraag 21: twee hellingen vergelijken en de praktische betekenis (3p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2026 tijdvak 1, vraag 19: afstand waarbij het geluid minder dan 1 dB per meter daalt (5p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 7 · 4 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 19 · 5 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 17 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 19 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 17 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 17 · 4 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 21 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 17 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 12 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 17 · 5 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 16 · 4 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 7 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 9 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 9 · 3 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: vraag 7 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — snelheid van vergeten na 1 uur (t = 1/24) en na een week (t = 7) vergelijken: −144,6… en −0,449… per dag, 322 keer zo groot (gehelen). vraag 19 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘met behulp van de formule van de afgeleide’ de afstand waarbij de daling minder dan 1 dB per meter is: dL/dr = −1, r = 8,7 m (één decimaal).
- 2026 tijdvak 2: vraag 17 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: de afgeleide op 1 juli (N’(15,5) = 8139) als benadering van het aantal foto’s in 2015, vergeleken met N(16) − N(15) = 8187.
- 2025 tijdvak 1: vraag 19 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: inzicht dat de toenamesnelheid de afgeleide is; dJ/dt = 0,5646/(t + 4) en dM/dt = 0,7112/(t + 4) gelijkstellen aan 0,05: 15,292 en 18,224, dus 2,9 jaar eerder.
- 2024 tijdvak 1: vraag 17 (4p): in vraagstelling — afgeleide als toenamesnelheid van het gewicht in gram per mm.
- 2024 tijdvak 2: vraag 17 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘met behulp van de afgeleiden’ bepalen wanneer de welvaart in Duitsland sneller toenam dan in Nederland: dW_D/dt > dW_N/dt vanaf t = 34, dus 1984.
- 2023 tijdvak 1: vraag 21 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Laat met behulp van de formule van de afgeleide zien dat’ T’(300) ≈ 2·T’(500) (0,08 en 0,04) en ‘leg uit wat de praktische betekenis is’: per extra FINA-punt moet de zwakkere zwemster twee keer zoveel tijd van haar record afhalen.
- 2022 tijdvak 2: vraag 17 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: minimum in 1998 betekent N’(14) = 0; die vergelijking in a oplossen (beschrijven hoe 1p): 8% type A en 92% type B (hele procenten).
- 2021 tijdvak 1: vraag 12 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: y’(1,90) = −0,198 en ‘leg uit wat de praktische betekenis is’: helling van het looppad ongeveer 0,2 (20%). vraag 17 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Bereken met behulp van differentiëren hoeveel keer zo groot’: op 30 juni (t = 45) P’(45) = 0,148 miljoen per dag; 1,125/0,148 = 8 keer zo groot (geheel getal).
- 2019 tijdvak 1: vraag 16 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘leg uit wat de betekenis van deze waarde is’: in januari 2004 neemt het aantal bevingen met 0,7 per maand toe (januari 2004 noemen, anders max. 3p).
- 2019 tijdvak 2: vraag 7 (3p): in vraagstelling — afgeleide als groeisnelheid in cm per week. vraag 9 (3p): in vraagstelling — extra groeisnelheid door de groeispurt.
- 2018 tijdvak 2: vraag 9 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘Onderzoek met behulp van de afgeleide’: B’ₙ = 500 000 als toename per extra blik oplossen (beschrijven hoe 1p): n = 12,…, dus vanaf 13 blikken.
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)