Prioriteit: đź”´ Hoog

In 6 van de 8 examenjaren, meestal korte vragen (1–2p): een argument voor duurzaamheid, maatregelen in de landbouw, CO2-neutraal en selectieve bestrijding.

Wat moet je kunnen?

  • Uitleggen wat duurzame ontwikkeling is en een maatregel als duurzaam beargumenteren.
  • Uitleggen waarom een proces CO2-neutraal is.
  • Maatregelen voor duurzame voedselproductie noemen en beoordelen (bemesting, bestrijding, plantaardig eiwit).
  • Uitleggen waarom een bestrijdingsmethode selectief is en waarom dat beter is.

De kern

BegripBetekenis
duurzame ontwikkelingin de behoeften van nu voorzien zonder toekomstige generaties te schaden
CO2-neutraalde CO2 die vrijkomt, is kort daarvoor vastgelegd door fotosynthese (biomassa), niet uit fossiele brandstof
hernieuwbare energiebronraakt niet op: zon, wind, water, biomassa
gesloten kringloopstoffen blijven binnen het systeem (mest terug naar het land van het eigen veevoer); bij een open kringloop gaan ze verloren of komen er extra bij
biologisch afbreekbaarwordt door reducenten afgebroken, hoopt niet op
selectieve bestrijdingtreft alleen de plaagsoort, niet andere organismen

Duurzame voedselproductie

  • EfficiĂ«nt bemesten (juiste tijd en hoeveelheid): minder uitspoeling van nitraat en fosfaat.
  • Plantaardig eiwit vraagt minder grond dan dierlijk eiwit: per schakel gaat energie verloren.
  • Selectieve of biologische bestrijding in plaats van breed werkende middelen.
  • Groenbemesters (vlinderbloemigen) leggen stikstof vast en verminderen kunstmestgebruik.
  • Bij veevoer met minder verteerbare koolhydraten ontstaat minder methaan.

Zo wordt het gevraagd

  • Verklaar dat de processen in deze reactoren CO2-neutraal genoemd kunnen worden (2018-2 vraag 30).
  • Geef een ander argument waaruit blijkt dat deze zetmeelmatten een ecologisch duurzame manier zijn (2026-1 vraag 40).
  • Verklaar waardoor bestrijding met RNAi selectief is (2019-2 vraag 14).
  • Noteer een mogelijke oorzaak voor een afname van de benodigde fosfaatbemesting (2023-1 vraag 37).
  • Noteer twee andere maatregelen waardoor boeren een hogere opbrengst hebben gerealiseerd (2021-3 vraag 22).

Zo formuleer je het antwoord. Koppel het argument aan een biologisch gevolg: de matten zijn biologisch afbreekbaar, dus ze hopen niet op in de voedselketen. Bij CO2-neutraal: noem wanneer en door welk proces de CO2 eerder is vastgelegd.

Zo scoor je de punten. Bij 2018-2 vraag 30 telt de CO2 die vrijkomt was kort daarvoor opgenomen bij de fotosynthese. Bij 2021-1 vraag 30 levert “zaden zijn kleiner” zonder het voordeel (makkelijker te transporteren) geen punt op. Bij 2023-2 vraag 21 en 2021-3 vraag 22 1p per juiste reden of maatregel. Bij 2023-1 vraag 28 telt minder koolhydraten die tot methaan worden omgezet.

Uitgewerkt voorbeeld

CO2-neutrale energie (examenstijl, vergelijk 2018-2 vraag 30)

Bacteriën maken waterstofgas uit aardappelafval; daarbij komt CO2 vrij. Waarom heet dit proces CO2-neutraal?

  1. De koolstof in het afval komt uit de aardappelplanten.
  2. Die planten hebben deze CO2 kort daarvoor met fotosynthese uit de lucht vastgelegd.
  3. Netto komt er dus geen extra CO2 in de atmosfeer, anders dan bij fossiele brandstof.

Selectieve bestrijding (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 14)

Een gewas maakt RNA dat een gen van een plaagkever uitschakelt. Waarom is deze bestrijding selectief?

  1. Het RNA past alleen op een unieke basenvolgorde van een gen van de kever.
  2. Alleen insecten die van de plant eten krijgen het binnen.
  3. Andere insecten (bestuivers, natuurlijke vijanden) worden niet getroffen.

Valkuilen

  • CO2-neutraal uitleggen als “er komt geen CO2 vrij”: er komt wel CO2 vrij, maar die was eerder vastgelegd.
  • Een argument geven dat economisch is in plaats van ecologisch.
  • Een kenmerk noemen zonder het voordeel (“zaden zijn kleiner”).
  • Duurzaam gelijkstellen aan “biologisch”: ook gangbare landbouw kan efficiĂ«nter en duurzamer worden.
  • Vergeten dat meer bemesting ook meer uitspoeling kan geven.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)