Prioriteit: đź”´ Hoog
In 6 van de 8 examenjaren, meestal korte vragen (1–2p): een argument voor duurzaamheid, maatregelen in de landbouw, CO2-neutraal en selectieve bestrijding.
Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat duurzame ontwikkeling is en een maatregel als duurzaam beargumenteren.
- Uitleggen waarom een proces CO2-neutraal is.
- Maatregelen voor duurzame voedselproductie noemen en beoordelen (bemesting, bestrijding, plantaardig eiwit).
- Uitleggen waarom een bestrijdingsmethode selectief is en waarom dat beter is.
De kern
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| duurzame ontwikkeling | in de behoeften van nu voorzien zonder toekomstige generaties te schaden |
| CO2-neutraal | de CO2 die vrijkomt, is kort daarvoor vastgelegd door fotosynthese (biomassa), niet uit fossiele brandstof |
| hernieuwbare energiebron | raakt niet op: zon, wind, water, biomassa |
| gesloten kringloop | stoffen blijven binnen het systeem (mest terug naar het land van het eigen veevoer); bij een open kringloop gaan ze verloren of komen er extra bij |
| biologisch afbreekbaar | wordt door reducenten afgebroken, hoopt niet op |
| selectieve bestrijding | treft alleen de plaagsoort, niet andere organismen |
Duurzame voedselproductie
- Efficiënt bemesten (juiste tijd en hoeveelheid): minder uitspoeling van nitraat en fosfaat.
- Plantaardig eiwit vraagt minder grond dan dierlijk eiwit: per schakel gaat energie verloren.
- Selectieve of biologische bestrijding in plaats van breed werkende middelen.
- Groenbemesters (vlinderbloemigen) leggen stikstof vast en verminderen kunstmestgebruik.
- Bij veevoer met minder verteerbare koolhydraten ontstaat minder methaan.
Zo wordt het gevraagd
- Verklaar dat de processen in deze reactoren CO2-neutraal genoemd kunnen worden (2018-2 vraag 30).
- Geef een ander argument waaruit blijkt dat deze zetmeelmatten een ecologisch duurzame manier zijn (2026-1 vraag 40).
- Verklaar waardoor bestrijding met RNAi selectief is (2019-2 vraag 14).
- Noteer een mogelijke oorzaak voor een afname van de benodigde fosfaatbemesting (2023-1 vraag 37).
- Noteer twee andere maatregelen waardoor boeren een hogere opbrengst hebben gerealiseerd (2021-3 vraag 22).
Zo formuleer je het antwoord. Koppel het argument aan een biologisch gevolg: de matten zijn biologisch afbreekbaar, dus ze hopen niet op in de voedselketen. Bij CO2-neutraal: noem wanneer en door welk proces de CO2 eerder is vastgelegd.
Zo scoor je de punten. Bij 2018-2 vraag 30 telt de CO2 die vrijkomt was kort daarvoor opgenomen bij de fotosynthese. Bij 2021-1 vraag 30 levert “zaden zijn kleiner” zonder het voordeel (makkelijker te transporteren) geen punt op. Bij 2023-2 vraag 21 en 2021-3 vraag 22 1p per juiste reden of maatregel. Bij 2023-1 vraag 28 telt minder koolhydraten die tot methaan worden omgezet.
Uitgewerkt voorbeeld
CO2-neutrale energie (examenstijl, vergelijk 2018-2 vraag 30)
Bacteriën maken waterstofgas uit aardappelafval; daarbij komt CO2 vrij. Waarom heet dit proces CO2-neutraal?
- De koolstof in het afval komt uit de aardappelplanten.
- Die planten hebben deze CO2 kort daarvoor met fotosynthese uit de lucht vastgelegd.
- Netto komt er dus geen extra CO2 in de atmosfeer, anders dan bij fossiele brandstof.
Selectieve bestrijding (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 14)
Een gewas maakt RNA dat een gen van een plaagkever uitschakelt. Waarom is deze bestrijding selectief?
- Het RNA past alleen op een unieke basenvolgorde van een gen van de kever.
- Alleen insecten die van de plant eten krijgen het binnen.
- Andere insecten (bestuivers, natuurlijke vijanden) worden niet getroffen.
Valkuilen
- CO2-neutraal uitleggen als “er komt geen CO2 vrij”: er komt wel CO2 vrij, maar die was eerder vastgelegd.
- Een argument geven dat economisch is in plaats van ecologisch.
- Een kenmerk noemen zonder het voordeel (“zaden zijn kleiner”).
- Duurzaam gelijkstellen aan “biologisch”: ook gangbare landbouw kan efficiënter en duurzamer worden.
- Vergeten dat meer bemesting ook meer uitspoeling kan geven.
Test jezelf
Waarom is het eten van plantaardige eiwitten duurzamer dan van dierlijke?
Bij de schakel van plant naar dier gaat energie verloren; voor dezelfde hoeveelheid eiwit is minder landbouwgrond nodig.
Wat is het verschil tussen een open en een gesloten kringloop in de landbouw?
Gesloten: stoffen (zoals mineralen uit mest) blijven op het bedrijf. Open: er komen stoffen van buiten bij (veevoer, kunstmest) of gaan verloren (uitspoeling).
Waarom is wieden weinig effectief tegen een parasitaire plant die al ondergronds schade doet?
De plant doet al schade onder de grond en de zaden blijven lang kiemkrachtig: wieden komt te laat en ruimt de zaadvoorraad niet op.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 2, vraag 21 en 24: bestrijding van Striga (2p + 2p) · antwoord 21, 24
- 2018 tijdvak 2, vraag 30: CO2-neutraal (1p) · antwoord
- 2021 tijdvak 1, vraag 30 en 32: zaad en plantaardig eiwit (1p + 2p) · antwoord 30, 32
- 2022 tijdvak 3, vraag 22: drijfmest en groenbemesting (2p) · antwoord
- 2026 tijdvak 1, vraag 40: zetmeelmatten (1p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren — 75%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 40 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 28 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 37 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 21 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 22 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 30 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 32 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 22 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 29 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 14 · 1 punt antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 30 · 1 punt antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- Accumulatie van schadelijke stoffen
- Energiestroom en trofische niveaus
- Verstoring van kringlopen
- Duurzame energieproductie uit biomassa
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)