Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren: BPP en NPP (definities, meten als droge biomassa), het energieschema van een consument (opname, feces, dissimilatie, productie) en trofische niveaus benoemen (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- BPP, NPP en productie van een consument definiëren en berekenen.
- Het energiestroomschema van een trofisch niveau lezen en aanvullen.
- Een organisme indelen in een trofisch niveau (producent, consument van de 1e, 2e … orde, reducent).
- Uitleggen waarom er bij elke schakel energie verloren gaat, en wat dat betekent voor voedselproductie.
De kern
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| BPP | totale hoeveelheid energie (of organische stof) die producenten vastleggen door fotosynthese |
| NPP | BPP − dissimilatie van de producenten = toename droge biomassa van de producenten |
| opname (consument) | energie in het opgegeten voedsel |
| assimilatie | opname − feces (niet verteerd) |
| productie (consument) | assimilatie − dissimilatie = groei en voortplanting |
flowchart LR Z[zonlicht] --> P[producenten: BPP] P -->|R: warmte| W1[warmte] P -->|NPP gegeten| C1[consumenten 1e orde] C1 -->|feces en dode resten| RE[reducenten] C1 -->|R: warmte| W2[warmte] C1 --> C2[consumenten 2e orde]
- Energie stroomt door het ecosysteem en verlaat het als warmte; stoffen gaan rond in kringlopen.
- Per schakel komt maar een klein deel (vaak ongeveer 10%) van de energie terecht in de productie van het volgende niveau.
- Daarom levert plantaardig voedsel voor de mens meer energie per hectare op dan dierlijk voedsel.
- NPP meet je als droge biomassa van de hele plant per oppervlakte per tijd; een “opbrengst” van alleen vruchten in versgewicht is iets anders.
- Netto vastlegging van CO2 in een ecosysteem is klein als consumenten en reducenten de NPP weer afbreken.
Zo wordt het gevraagd
- Waarin verschilt de “productie” van tomatentelers van het begrip NPP? Noteer twee aspecten (2019-1 vraag 36).
- Leg uit, aan de hand van de energiestroom, dat plantaardige eiwitten minder grond vragen (2021-1 vraag 32).
- Tot welk trofisch niveau behoort Daphnia? Noteer de biologische term (2021-2 vraag 9).
- Leg uit dat in dit ecosysteem netto weinig CO2 wordt vastgelegd (2022-2 vraag 40).
- Per effect van klimaatverandering aangeven of de NPP toeneemt (2024-1 vraag 12).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de termen precies: consument van de eerste orde (niet “herbivoor”), dissimilatie (niet “verbranding”). Leg energieverlies uit als bij elke schakel gaat energie verloren door dissimilatie (warmte) en via niet-verteerde resten.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 9 levert planteneter/herbivoor/heterotroof geen punt op; alleen consument (van de eerste orde). Bij 2019-1 vraag 36 1p voor alleen vruchten tegenover de hele plant en 1p voor versgewicht tegenover drooggewicht. Bij 2022-2 vraag 40 1p voor consumenten/reducenten breken biomassa af en 1p voor daarbij komt CO2 vrij. Bij 2019-1 vraag 19 telt “weinig verbranden” niet, maar minder bewegen, dus minder dissimilatie wel.
Uitgewerkt voorbeeld
Energieschema van een consument (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)
Producenten leggen 12 000 kJ/m² per jaar vast en dissimileren zelf 5000 kJ/m². Herbivoren eten 1400 kJ/m², waarvan 420 kJ in de feces belandt en 840 kJ wordt gedissimileerd. Bereken de NPP en de productie van de herbivoren.
- kJ/m² per jaar.
- Productie herbivoren: kJ/m² per jaar.
- Dat is van wat ze opnemen.
Plantaardig of dierlijk eiwit (examenstijl, vergelijk 2021-1 vraag 32)
Leg uit waarom voor plantaardig eiwit minder landbouwgrond nodig is dan voor dezelfde hoeveelheid dierlijk eiwit.
- Bij de schakel van plant naar dier gaat energie en stof verloren (dissimilatie, feces).
- Voor 1 kg dierlijk eiwit moet daardoor veel meer plantaardig voer worden geteeld.
- Direct plantaardig eiwit eten vergt dus minder grond.
Valkuilen
- BPP en NPP verwisselen: de NPP is na aftrek van de dissimilatie van de producenten.
- Feces meetellen als dissimilatie: feces is niet opgenomen voedsel, dat gaat naar reducenten.
- “Herbivoor” schrijven als naar het trofisch niveau wordt gevraagd.
- Zeggen dat energie wordt hergebruikt: energie stroomt, stoffen gaan rond.
- NPP meten in versgewicht of alleen van de geoogste delen.
Test jezelf
Waarom is de energie-inhoud van wat een plant opneemt aan organische stof niet gelijk aan de groei, zelfs als ze niets wordt opgegeten?
De plant dissimileert zelf een deel om energie te krijgen.
Een muggenlarve leeft van plantenresten in water; het volwassen vrouwtje drinkt nectar en zuigt bloed van zoogdieren en vogels. Tot welke trofische niveaus behoren ze?
Larve: consument van de 1e orde (zo rekent het correctievoorschrift van 2022-1 vraag 15). Vrouwtje: 1e orde (nectar) en ook 2e en 3e orde (bloed van dieren op verschillende niveaus).
Waarom wordt NPP als droge biomassa gemeten?
Het watergehalte wisselt; alleen de organische stof geeft de vastgelegde energie weer.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2019 tijdvak 1, vraag 36: productie tegenover NPP (2p) · antwoord
- 2021 tijdvak 1, vraag 31–32: productiviteit en plantaardig eiwit (1p + 2p) · antwoord 31, 32
- 2022 tijdvak 2, vraag 40: netto weinig CO2-vastlegging (2p) · antwoord
- 2023 tijdvak 1, vraag 26: energiestroomschema’s (2p) · antwoord
- 2024 tijdvak 1, vraag 12: klimaat en NPP (2p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 38 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 20 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 12 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 17 · 1 punt antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 15 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 40 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 31 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 32 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 9 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 4 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 19 · 1 punt antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 36 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats