Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren: BPP en NPP (definities, meten als droge biomassa), het energieschema van een consument (opname, feces, dissimilatie, productie) en trofische niveaus benoemen (1–2p).

Wat moet je kunnen?

  • BPP, NPP en productie van een consument definiëren en berekenen.
  • Het energiestroomschema van een trofisch niveau lezen en aanvullen.
  • Een organisme indelen in een trofisch niveau (producent, consument van de 1e, 2e … orde, reducent).
  • Uitleggen waarom er bij elke schakel energie verloren gaat, en wat dat betekent voor voedselproductie.

De kern

BegripBetekenis
BPPtotale hoeveelheid energie (of organische stof) die producenten vastleggen door fotosynthese
NPPBPP − dissimilatie van de producenten = toename droge biomassa van de producenten
opname (consument)energie in het opgegeten voedsel
assimilatieopname − feces (niet verteerd)
productie (consument)assimilatie − dissimilatie = groei en voortplanting

flowchart LR
  Z[zonlicht] --> P[producenten: BPP]
  P -->|R: warmte| W1[warmte]
  P -->|NPP gegeten| C1[consumenten 1e orde]
  C1 -->|feces en dode resten| RE[reducenten]
  C1 -->|R: warmte| W2[warmte]
  C1 --> C2[consumenten 2e orde]
  • Energie stroomt door het ecosysteem en verlaat het als warmte; stoffen gaan rond in kringlopen.
  • Per schakel komt maar een klein deel (vaak ongeveer 10%) van de energie terecht in de productie van het volgende niveau.
  • Daarom levert plantaardig voedsel voor de mens meer energie per hectare op dan dierlijk voedsel.
  • NPP meet je als droge biomassa van de hele plant per oppervlakte per tijd; een “opbrengst” van alleen vruchten in versgewicht is iets anders.
  • Netto vastlegging van CO2 in een ecosysteem is klein als consumenten en reducenten de NPP weer afbreken.

Zo wordt het gevraagd

  • Waarin verschilt de “productie” van tomatentelers van het begrip NPP? Noteer twee aspecten (2019-1 vraag 36).
  • Leg uit, aan de hand van de energiestroom, dat plantaardige eiwitten minder grond vragen (2021-1 vraag 32).
  • Tot welk trofisch niveau behoort Daphnia? Noteer de biologische term (2021-2 vraag 9).
  • Leg uit dat in dit ecosysteem netto weinig CO2 wordt vastgelegd (2022-2 vraag 40).
  • Per effect van klimaatverandering aangeven of de NPP toeneemt (2024-1 vraag 12).

Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de termen precies: consument van de eerste orde (niet “herbivoor”), dissimilatie (niet “verbranding”). Leg energieverlies uit als bij elke schakel gaat energie verloren door dissimilatie (warmte) en via niet-verteerde resten.

Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 9 levert planteneter/herbivoor/heterotroof geen punt op; alleen consument (van de eerste orde). Bij 2019-1 vraag 36 1p voor alleen vruchten tegenover de hele plant en 1p voor versgewicht tegenover drooggewicht. Bij 2022-2 vraag 40 1p voor consumenten/reducenten breken biomassa af en 1p voor daarbij komt CO2 vrij. Bij 2019-1 vraag 19 telt “weinig verbranden” niet, maar minder bewegen, dus minder dissimilatie wel.

Uitgewerkt voorbeeld

Energieschema van een consument (eigen voorbeeld in examenstijl, geen echte examenvraag)

Producenten leggen 12 000 kJ/m² per jaar vast en dissimileren zelf 5000 kJ/m². Herbivoren eten 1400 kJ/m², waarvan 420 kJ in de feces belandt en 840 kJ wordt gedissimileerd. Bereken de NPP en de productie van de herbivoren.

  1. kJ/m² per jaar.
  2. Productie herbivoren: kJ/m² per jaar.
  3. Dat is van wat ze opnemen.

Plantaardig of dierlijk eiwit (examenstijl, vergelijk 2021-1 vraag 32)

Leg uit waarom voor plantaardig eiwit minder landbouwgrond nodig is dan voor dezelfde hoeveelheid dierlijk eiwit.

  1. Bij de schakel van plant naar dier gaat energie en stof verloren (dissimilatie, feces).
  2. Voor 1 kg dierlijk eiwit moet daardoor veel meer plantaardig voer worden geteeld.
  3. Direct plantaardig eiwit eten vergt dus minder grond.

Valkuilen

  • BPP en NPP verwisselen: de NPP is na aftrek van de dissimilatie van de producenten.
  • Feces meetellen als dissimilatie: feces is niet opgenomen voedsel, dat gaat naar reducenten.
  • “Herbivoor” schrijven als naar het trofisch niveau wordt gevraagd.
  • Zeggen dat energie wordt hergebruikt: energie stroomt, stoffen gaan rond.
  • NPP meten in versgewicht of alleen van de geoogste delen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt