Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, altijd met het codonschema uit Binas: codons opzoeken, het minimale aantal nucleotideveranderingen bepalen, een stopcodon herkennen en een mutatie in een DNA-sequentie aanbrengen (2p).
Wat moet je kunnen?
- Met het codonschema van mRNA naar aminozuur en terug naar DNA werken.
- Het minimale aantal nucleotideveranderingen voor een aminozuurverandering bepalen.
- Uitleggen hoe een ander leesraam andere codons en een stopcodon kan opleveren.
De kern
- Codon = drie basen op het mRNA; startcodon AUG; stopcodons UAA, UAG, UGA.
- Het codonschema is voor mRNA: in de coderende DNA-streng staat dezelfde volgorde met T in plaats van U.
- Gedegenereerd: één aminozuur kan meerdere codons hebben; een mutatie in de derde base verandert het aminozuur vaak niet.
- Universeel: vrijwel alle organismen gebruiken dezelfde code.
- Leesraam: insertie of deletie van 1 of 2 basen verschuift alle volgende codons; een drievoud niet.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer de DNA-sequentie die codeert voor deze aminozuren, en een sequentie na de verandering naar glutamine (2021-2 vraag 18).
- Noteer de aminozuurveranderingen en het minimale aantal nucleotiden dat moet veranderen (2023-1 vraag 32).
- Noteer de drie nucleotiden die voor het stopcodon coderen en verklaar dat ze in een ander gen geen stopcodon zijn (2021-3 vraag 13: ander leesraam).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf eerst het mRNA-codon op, zoek het aminozuur op en vertaal pas daarna naar DNA (U → T). Let op of naar de coderende streng of de matrijsstreng wordt gevraagd.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 18 krijg je alleen het tweede punt als je mRNA noteert in plaats van DNA. Bij 2023-1 vraag 32 telt het punt voor het aantal veranderingen alleen als het past bij je aminozuurveranderingen. Bij 2021-3 vraag 13 1p voor TGA en 1p voor het leesraam is anders.
Uitgewerkt voorbeeld
Van histidine naar glutamine (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 18)
In de coderende streng staat het triplet CAC (histidine). Geef een puntmutatie waardoor glutamine ontstaat.
- mRNA-codon: CAC = histidine.
- Glutamine heeft de codons CAA en CAG.
- Verander de derde base: CAC → CAA (of CAG). Eén nucleotideverandering is genoeg.
Valkuilen
- Het codonschema gebruiken met DNA-letters (T) in plaats van mRNA (U).
- De matrijsstreng aflezen alsof het de coderende streng is.
- Bij “minimaal aantal veranderingen” een codon kiezen dat meer veranderingen vraagt dan nodig.
Test jezelf
Waarom heeft een puntmutatie in de derde base van een codon vaak geen effect?
De code is gedegenereerd: meerdere codons, vaak verschillend in de derde base, coderen voor hetzelfde aminozuur.
Waarom kan hetzelfde drietal basen in het ene gen een stopcodon zijn en in een ander gen niet?
Het hangt af van het leesraam: in het andere gen liggen de drie basen verdeeld over twee codons.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 30 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 32 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 13 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 17 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats