Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren, altijd met het codonschema uit Binas: codons opzoeken, het minimale aantal nucleotideveranderingen bepalen, een stopcodon herkennen en een mutatie in een DNA-sequentie aanbrengen (2p).

Wat moet je kunnen?

  • Met het codonschema van mRNA naar aminozuur en terug naar DNA werken.
  • Het minimale aantal nucleotideveranderingen voor een aminozuurverandering bepalen.
  • Uitleggen hoe een ander leesraam andere codons en een stopcodon kan opleveren.

De kern

  • Codon = drie basen op het mRNA; startcodon AUG; stopcodons UAA, UAG, UGA.
  • Het codonschema is voor mRNA: in de coderende DNA-streng staat dezelfde volgorde met T in plaats van U.
  • Gedegenereerd: één aminozuur kan meerdere codons hebben; een mutatie in de derde base verandert het aminozuur vaak niet.
  • Universeel: vrijwel alle organismen gebruiken dezelfde code.
  • Leesraam: insertie of deletie van 1 of 2 basen verschuift alle volgende codons; een drievoud niet.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer de DNA-sequentie die codeert voor deze aminozuren, en een sequentie na de verandering naar glutamine (2021-2 vraag 18).
  • Noteer de aminozuurveranderingen en het minimale aantal nucleotiden dat moet veranderen (2023-1 vraag 32).
  • Noteer de drie nucleotiden die voor het stopcodon coderen en verklaar dat ze in een ander gen geen stopcodon zijn (2021-3 vraag 13: ander leesraam).

Zo formuleer je het antwoord. Schrijf eerst het mRNA-codon op, zoek het aminozuur op en vertaal pas daarna naar DNA (U → T). Let op of naar de coderende streng of de matrijsstreng wordt gevraagd.

Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 18 krijg je alleen het tweede punt als je mRNA noteert in plaats van DNA. Bij 2023-1 vraag 32 telt het punt voor het aantal veranderingen alleen als het past bij je aminozuurveranderingen. Bij 2021-3 vraag 13 1p voor TGA en 1p voor het leesraam is anders.

Uitgewerkt voorbeeld

Van histidine naar glutamine (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 18)

In de coderende streng staat het triplet CAC (histidine). Geef een puntmutatie waardoor glutamine ontstaat.

  1. mRNA-codon: CAC = histidine.
  2. Glutamine heeft de codons CAA en CAG.
  3. Verander de derde base: CAC → CAA (of CAG). Eén nucleotideverandering is genoeg.

Valkuilen

  • Het codonschema gebruiken met DNA-letters (T) in plaats van mRNA (U).
  • De matrijsstreng aflezen alsof het de coderende streng is.
  • Bij “minimaal aantal veranderingen” een codon kiezen dat meer veranderingen vraagt dan nodig.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt