Prioriteit: 🟠 Midden
In 4 van de 8 examenjaren: waarom netto weinig of veel CO2 wordt vastgelegd, de rol van reducenten en zuurstof, en CO2-neutraal (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- De processen van de koolstofkringloop noemen (fotosynthese, dissimilatie, afbraak, verbranding).
- Uitleggen wanneer koolstof netto wordt vastgelegd en wanneer niet.
- Uitleggen waarom organisch materiaal zonder zuurstof niet wordt afgebroken.
De kern
flowchart LR A[CO2 in lucht of water] -->|fotosynthese| P[producenten] P -->|eten| C[consumenten] P -->|dood materiaal| R[reducenten] C -->|dood materiaal, feces| R P -->|dissimilatie| A C -->|dissimilatie| A R -->|dissimilatie| A R -.->|zonder O2: geen afbraak| V[veen, fossiele brandstof] V -->|verbranding| A
- Netto vastlegging = fotosynthese meer dan alle dissimilatie samen; groeiend bos legt netto CO2 vast.
- Reducenten breken dood materiaal af met aerobe dissimilatie; zonder O2 gaat dat nauwelijks → ophoping van koolstof (veen, kolen).
- In een kas met compost of biologische teelt maken bodemorganismen extra CO2.
Zo wordt het gevraagd
- Leg uit waardoor deze plantenresten eeuwenlang bewaard zijn gebleven (2021-2 vraag 20).
- Beredeneer hoe door de pestepidemie de vegetatie veranderde en de CO2-concentratie daalde (2021-2 vraag 27, 3p).
- Leg uit dat in dit ecosysteem netto weinig CO2 wordt vastgelegd (2022-2 vraag 40).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de keten weinig O2 → reducenten kunnen niet (aeroob) afbreken → organisch materiaal blijft liggen → koolstof opgeslagen.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 20 1p voor afgesloten van zuurstof en 1p voor reducenten konden niet afbreken; alleen zeggen dat het niet werd afgebroken levert het tweede punt niet op. Bij 2021-2 vraag 27 1p voor minder landbouw, 1p voor akkers werden bos en 1p voor meer vastlegging. Bij 2019-1 vraag 37 telt reducenten in de bodem maken CO2.
Uitgewerkt voorbeeld
Bewaarde plantenresten (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 20)
In een veenlaag liggen eeuwenoude plantenresten. Leg uit waarom ze niet zijn afgebroken.
- Het veen is waterverzadigd: er komt vrijwel geen zuurstof bij.
- Reducenten hebben O2 nodig voor de aerobe afbraak.
- Zonder afbraak blijft het organisch materiaal (en de koolstof) bewaard.
Valkuilen
- Alleen planten CO2 laten afgeven: ook consumenten en vooral reducenten dissimileren.
- NPP verwarren met netto vastlegging in het hele ecosysteem.
- Vergeten dat zuurstofgebrek afbraak remt.
Test jezelf
Waarom legt een groeiend bos netto CO2 vast en een oud, stabiel bos nauwelijks?
In een groeiend bos is de fotosynthese groter dan de totale dissimilatie; in een stabiel bos zijn ze ongeveer gelijk.
Waarom is de CO2-concentratie in een kas met biologische teelt hoger?
Reducenten in de bodem breken organisch materiaal af en maken CO2.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen