Prioriteit: 🟠 Midden

In 4 van de 8 examenjaren: waarom netto weinig of veel CO2 wordt vastgelegd, de rol van reducenten en zuurstof, en CO2-neutraal (1–3p).

Wat moet je kunnen?

  • De processen van de koolstofkringloop noemen (fotosynthese, dissimilatie, afbraak, verbranding).
  • Uitleggen wanneer koolstof netto wordt vastgelegd en wanneer niet.
  • Uitleggen waarom organisch materiaal zonder zuurstof niet wordt afgebroken.

De kern

flowchart LR
  A[CO2 in lucht of water] -->|fotosynthese| P[producenten]
  P -->|eten| C[consumenten]
  P -->|dood materiaal| R[reducenten]
  C -->|dood materiaal, feces| R
  P -->|dissimilatie| A
  C -->|dissimilatie| A
  R -->|dissimilatie| A
  R -.->|zonder O2: geen afbraak| V[veen, fossiele brandstof]
  V -->|verbranding| A
  • Netto vastlegging = fotosynthese meer dan alle dissimilatie samen; groeiend bos legt netto CO2 vast.
  • Reducenten breken dood materiaal af met aerobe dissimilatie; zonder O2 gaat dat nauwelijks → ophoping van koolstof (veen, kolen).
  • In een kas met compost of biologische teelt maken bodemorganismen extra CO2.

Zo wordt het gevraagd

  • Leg uit waardoor deze plantenresten eeuwenlang bewaard zijn gebleven (2021-2 vraag 20).
  • Beredeneer hoe door de pestepidemie de vegetatie veranderde en de CO2-concentratie daalde (2021-2 vraag 27, 3p).
  • Leg uit dat in dit ecosysteem netto weinig CO2 wordt vastgelegd (2022-2 vraag 40).

Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de keten weinig O2 → reducenten kunnen niet (aeroob) afbreken → organisch materiaal blijft liggen → koolstof opgeslagen.

Zo scoor je de punten. Bij 2021-2 vraag 20 1p voor afgesloten van zuurstof en 1p voor reducenten konden niet afbreken; alleen zeggen dat het niet werd afgebroken levert het tweede punt niet op. Bij 2021-2 vraag 27 1p voor minder landbouw, 1p voor akkers werden bos en 1p voor meer vastlegging. Bij 2019-1 vraag 37 telt reducenten in de bodem maken CO2.

Uitgewerkt voorbeeld

Bewaarde plantenresten (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 20)

In een veenlaag liggen eeuwenoude plantenresten. Leg uit waarom ze niet zijn afgebroken.

  1. Het veen is waterverzadigd: er komt vrijwel geen zuurstof bij.
  2. Reducenten hebben O2 nodig voor de aerobe afbraak.
  3. Zonder afbraak blijft het organisch materiaal (en de koolstof) bewaard.

Valkuilen

  • Alleen planten CO2 laten afgeven: ook consumenten en vooral reducenten dissimileren.
  • NPP verwarren met netto vastlegging in het hele ecosysteem.
  • Vergeten dat zuurstofgebrek afbraak remt.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt