Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren, vaak 1p-vragen over wat waar ontstaat (O2, ATP, NADPH, glycerinezuur-3-fosfaat) en uitleg over de koppeling van licht- en donkerreactie of over fotorespiratie.

Wat moet je kunnen?

  • Plaats, input en output van lichtreactie en donkerreactie noemen.
  • Uitleggen dat de twee reacties van elkaar afhankelijk zijn (ATP/NADPH heen, ADP/NADP+ terug).
  • Uitleggen waar de elektronen vandaan komen (water) en waar ze heen gaan (NADPH).
  • Fotorespiratie en de aanpassing van C4-planten uitleggen.
  • Foto-autotroof, chemo-autotroof en (foto-)heterotroof onderscheiden.

De kern

LichtreactieDonkerreactie (calvincyclus)
plaatsthylakoïdmembraanstroma van de chloroplast
nodiglicht, H2O, ADP, NADP+CO2, ATP, NADPH
levertO2, ATP, NADPHsuiker (via glycerinezuur-3-fosfaat), ADP, NADP+
flowchart LR
  L[lichtreactie: licht + H2O] -->|ATP en NADPH| D[calvincyclus: CO2 binden]
  D -->|ADP en NADP+| L
  L --> O[O2]
  D --> S[suikers]
  • De elektronendonor bij planten is water; de elektronen komen in NADPH.
  • Het eerste product van de CO2-binding in de calvincyclus is glycerinezuur-3-fosfaat (C3).
  • Fotorespiratie: het enzym dat CO2 bindt, bindt ook O2. Bij gesloten huidmondjes (droogte, hitte) is de O2-concentratie in het blad hoog en de CO2-concentratie laag → meer fotorespiratie → er gaat vastgelegde koolstof verloren als CO2.
  • C4-planten binden CO2 eerst in andere cellen (eerste product oxaalazijnzuur) en geven het geconcentreerd af in de bundelschedecellen. Daar ontbreekt fotosysteem II, zodat er geen O2 ontstaat en geen fotorespiratie.
  • Chemosynthese: chemo-autotrofe bacteriën halen energie uit de oxidatie van anorganische stoffen (bijvoorbeeld ammonium, H2S) en binden daarmee CO2.
  • Foto-heterotroof: gebruikt licht als energiebron maar organische stoffen als koolstofbron.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer de twee fosforhoudende stoffen die bij de lichtreactie ontstaan én in de donkerreactie worden gebruikt (2023-1 vraag 35: NADPH en ATP).
  • Licht toe dat er zonder donkerreactie geen lichtreactie kan plaatsvinden (2021-3 vraag 7).
  • Verklaar dat bij gesloten huidmondjes de fotorespiratie toeneemt (2021-3 vraag 23).
  • Leg uit dat fotosysteem II in de bundelschedecellen nadelig zou zijn (2021-3 vraag 26).
  • Met een 13C-label aantonen wat de koolstofbron is (2026-1 vraag 18–19).

Zo formuleer je het antwoord. Noem de stoffen die de koppeling vormen: de lichtreactie levert ATP en NADPH aan de donkerreactie; de donkerreactie levert ADP en NADP+ terug. Bij fotorespiratie: gesloten huidmondjes → meer O2, minder CO2 in het blad → het enzym bindt vaker O2 → koolstof gaat verloren.

Zo scoor je de punten. Bij 2023-1 vraag 35 moeten beide stoffen genoemd worden (NADPH2 in plaats van NADPH wordt goed gerekend). Bij 2021-3 vraag 7 telt de donkerreactie levert NADP+/ADP. Bij 2021-3 vraag 26 1p voor fotosysteem II maakt O2 en 1p voor daardoor toch fotorespiratie. Bij 2025-1 vraag 19 worden ook een paar verwante namen goed gerekend (onder meer glycerinezuur).

Uitgewerkt voorbeeld

Koppeling licht- en donkerreactie (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 7)

Een stof blokkeert de calvincyclus. Leg uit waarom ook de lichtreactie stopt.

  1. De calvincyclus verbruikt ATP en NADPH en levert ADP en NADP+ terug.
  2. Zonder calvincyclus raken ADP en NADP+ op.
  3. De lichtreactie kan dan geen ATP en NADPH meer maken (geen elektronenacceptor NADP+) en stopt.

Fotorespiratie bij droogte (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 23)

Leg uit waarom de fotosyntheseopbrengst daalt als een plant bij droogte haar huidmondjes sluit.

  1. Er komt geen CO2 meer in en de gevormde O2 kan niet weg: meer O2, minder CO2 in het blad.
  2. Het CO2-bindende enzym bindt vaker O2: fotorespiratie neemt toe.
  3. Daarbij wordt al gebonden koolstof weer omgezet in CO2 en extra ATP verbruikt → minder suiker.

Valkuilen

  • De O2 uit fotosynthese laten komen uit CO2: de O2 komt uit water.
  • De calvincyclus “donker” noemen en denken dat hij alleen ‘s nachts werkt: hij heeft ATP en NADPH uit de lichtreactie nodig.
  • De plaats verwisselen: lichtreactie in het thylakoïdmembraan, calvincyclus in het stroma.
  • NADH en NADPH verwarren: fotosynthese gebruikt NADPH.
  • Chemosynthese met licht verbinden: de energie komt uit een chemische reactie.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt