Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, vaak met een schema: haploïd of diploïd per stadium of cel, en waarom een genetische verandering in geslachtscellen nodig is voor erfelijkheid (1–2p).
Wat moet je kunnen?
- In een schema van oögenese of klonen aangeven welke cellen haploïd en welke diploïd zijn.
- De bouw en functie van eicel en zaadcel beschrijven.
- Uitleggen waarom een verandering in geslachtscellen naar het nageslacht gaat.
De kern
| Cel | Ploïdie |
|---|---|
| oögonium, primaire oöcyt | diploïd |
| secundaire oöcyt, eicel | haploïd |
| spermatogonium | diploïd |
| zaadcel | haploïd |
| zygote, lichaamscel | diploïd |
- Eicel: groot, met veel cytoplasma, reservestoffen en mitochondriën; niet beweeglijk.
- Zaadcel: klein, met flagel (beweging), mitochondriën in het middenstuk, kop met enzymen om de eicel binnen te dringen; levert vrijwel alleen kern-DNA.
- Bij de ovulatie barst de follikel open en komt de oöcyt vrij.
- Een genetische verandering in embryonale stamcellen die geslachtscellen worden of in de geslachtscellen zelf gaat naar de volgende generatie.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer of de betreffende cel haploïd of diploïd is in een schema van klonen (2024-2 vraag 7).
- Noteer de nummers van de stadia die haploïd zijn (2025-2 vraag 14).
- Licht toe waarom gekozen is voor stamcellen die zich tot geslachtscellen kunnen ontwikkelen (2023-1 vraag 8).
Zo formuleer je het antwoord. Kijk bij elke cel of de meiose I al heeft plaatsgevonden; bij erfelijkheid: noem dat alleen geslachtscellen genen doorgeven aan het nageslacht.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-2 vraag 7 2p voor alle drie de cellen juist, 1p bij twee. Bij 2023-1 vraag 8 telt alleen zo wordt de aanpassing aan de volgende generatie doorgegeven.
Uitgewerkt voorbeeld
Haploïd of diploïd bij klonen (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 7)
Bij klonen wordt de kern van een huidcel in een kernloze eicel gebracht. Is de huidcel, de eicel (vóór het verwijderen van de kern) en de gekloonde zygote haploïd of diploïd?
- Huidcel: lichaamscel → diploïd.
- Eicel: geslachtscel → haploïd.
- Gekloonde zygote: bevat de kern van de huidcel → diploïd.
Valkuilen
- De primaire oöcyt haploïd noemen.
- Denken dat een gekloonde zygote haploïd is omdat hij uit een eicel komt.
- Een genetische verandering in lichaamscellen erfelijk noemen.
Test jezelf
Waarom bevat een eicel veel cytoplasma en mitochondriën?
Ze levert de reservestoffen en de mitochondriën voor de eerste ontwikkeling van het embryo.
Wat gebeurt er bij de ovulatie?
De follikelwand barst open en de oöcyt komt vrij in de eileider.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen