Prioriteit: đź”´ Hoog
In 6 van de 8 examenjaren: oppervlaktevergroting en transporteiwitten, de route van opgenomen stoffen (bloed of lymfe) en gevolgen van een aangetaste darm (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- Eigenschappen van de darm noemen die de opname vergroten, op orgaan- en op celniveau.
- De route van glucose, aminozuren en vetten na opname beschrijven.
- Gevolgen beredeneren van minder darmvlokken, een kortere darm of een gezwollen slijmvlies.
- Uitleggen waarom sommige stoffen beter per injectie dan via de darm worden gegeven.
De kern
| Niveau | Eigenschap | Effect |
|---|---|---|
| orgaan | lange dunne darm, plooien, darmvlokken, goede doorbloeding | groot oppervlak, steile concentratiegradiënt |
| cel | microvilli, veel transporteiwitten, veel mitochondriën | groot membraanoppervlak, actief transport |
| Stof | Opname | Route |
|---|---|---|
| glucose, aminozuren | (actief) transport via transporteiwitten | haarvat → poortader → lever |
| vetzuren, glycerol | diffusie in de cel, daar weer vet → chylomicronen (golgi-systeem) | lymfevat → borstbuis → bloed |
| water | osmose | haarvaten |
| vitamine B12 | alleen gebonden aan intrinsieke factor (uit de maag) | haarvat |
- Fick toegepast: een dikker (gezwollen) slijmvlies vergroot de diffusieafstand; minder darmvlokken verkleinen het oppervlak → minder opname.
- In het membraan van de microvilli zitten ook verteringsenzymen (voor disachariden en peptiden): minder darmvlokken = minder vertering én minder opname.
Zo wordt het gevraagd
- Noteer een eigenschap op orgaanniveau en een op celniveau waardoor opname via de darm makkelijker verloopt (2024-1 vraag 19).
- Beschrijf twee gevolgen van minder darmvlokken en verklaar de vermoeidheid (2021-3 vraag 30, 3p).
- Beredeneer met een factor uit de wet van Fick hoe zwelling van het slijmvlies de wateropname vermindert (2026-2 vraag 24).
- Verklaar waarom een injectie met vitamine B12 te verkiezen is boven een pil (2022-1 vraag 39).
- Onderdelen benoemen in een schema van een darmepitheelcel (2024-2 vraag 20).
Zo formuleer je het antwoord. Noem de eigenschap en wat die doet: microvilli vergroten het membraanoppervlak, waardoor er meer transporteiwitten zijn. Bij een route: noem de vaten (haarvat en poortader, of lymfevat).
Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 19 1p per niveau (orgaan: darmvlokken, groot oppervlak, doorbloeding; cel: microvilli, membraaneiwitten, actief transport). Bij 2021-3 vraag 30 1p voor minder verteringsenzymen, 1p voor minder transporteiwitten en 1p voor tekort aan brandstof, dus vermoeidheid. Bij 2022-1 vraag 39 levert “B12 wordt verteerd” geen punt op. Bij 2026-2 vraag 24 telt ook een kleiner oppervlak (A) voor het eerste punt.
Uitgewerkt voorbeeld
Gezwollen darmslijmvlies (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 24)
Bij een allergische reactie zwelt het darmslijmvlies op. Beredeneer met de wet van Fick waarom minder water wordt opgenomen.
- Het slijmvlies wordt dikker: de diffusieafstand wordt groter.
- Volgens Fick is de diffusiesnelheid evenredig met : bij een grotere is die kleiner.
- Er wordt dus minder water opgenomen.
Vetten via de lymfe (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 20)
Hoe verlaten de producten van de vetvertering de darmepitheelcel?
- Vetzuren en glycerol diffunderen de cel in en worden weer tot vet samengevoegd.
- Het golgi-systeem verpakt het vet met eiwitten tot chylomicronen.
- Chylomicronen zijn te groot voor haarvaten en gaan via het lymfevat naar het bloed.
Valkuilen
- Vetten via de poortader naar de lever laten gaan: chylomicronen gaan via de lymfe.
- Orgaan- en celniveau verwarren (darmvlokken = orgaan/weefsel, microvilli = cel).
- Opname en vertering door elkaar halen.
- Bij B12 zeggen dat de pil “verteerd” wordt: het probleem is het ontbreken van intrinsieke factor.
- Vergeten dat actief transport ATP kost.
Test jezelf
Waarom vermindert een kortere dunne darm de opname van voedingsstoffen?
Er is een kleiner opnameoppervlak en de voedselbrij is korter in de darm.
Waarom hebben darmepitheelcellen veel mitochondriën?
Voor het actieve transport van stoffen zoals glucose en aminozuren is veel ATP nodig.
Langs welke weg komt glucose uit de dunne darm in de lever?
Haarvaten van de darmvlok → poortader → lever.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2021 tijdvak 3, vraag 30: minder darmvlokken (3p) · antwoord
- 2024 tijdvak 1, vraag 19: eigenschappen op orgaan- en celniveau (2p) · antwoord
- 2026 tijdvak 2, vraag 24: gezwollen slijmvlies en Fick (2p) · antwoord
- 2024 tijdvak 2, vraag 20: darmepitheelcel (2p) · antwoord
- 2022 tijdvak 1, vraag 39: vitamine B12 (1p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren — 75%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 17 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 20 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 20 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 39 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 30 · 3 punten antwoord Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- Gaswisseling en de wet van Fick
- Membraantransport
- Vertering
- Vorm-functiedenken
- Weefselvloeistof en lymfe
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)