Prioriteit: đź”´ Hoog

In 6 van de 8 examenjaren: oppervlaktevergroting en transporteiwitten, de route van opgenomen stoffen (bloed of lymfe) en gevolgen van een aangetaste darm (1–3p).

Wat moet je kunnen?

  • Eigenschappen van de darm noemen die de opname vergroten, op orgaan- en op celniveau.
  • De route van glucose, aminozuren en vetten na opname beschrijven.
  • Gevolgen beredeneren van minder darmvlokken, een kortere darm of een gezwollen slijmvlies.
  • Uitleggen waarom sommige stoffen beter per injectie dan via de darm worden gegeven.

De kern

NiveauEigenschapEffect
orgaanlange dunne darm, plooien, darmvlokken, goede doorbloedinggroot oppervlak, steile concentratiegradiënt
celmicrovilli, veel transporteiwitten, veel mitochondriëngroot membraanoppervlak, actief transport
StofOpnameRoute
glucose, aminozuren(actief) transport via transporteiwittenhaarvat → poortader → lever
vetzuren, glyceroldiffusie in de cel, daar weer vet → chylomicronen (golgi-systeem)lymfevat → borstbuis → bloed
waterosmosehaarvaten
vitamine B12alleen gebonden aan intrinsieke factor (uit de maag)haarvat
  • Fick toegepast: een dikker (gezwollen) slijmvlies vergroot de diffusieafstand; minder darmvlokken verkleinen het oppervlak → minder opname.
  • In het membraan van de microvilli zitten ook verteringsenzymen (voor disachariden en peptiden): minder darmvlokken = minder vertering Ă©n minder opname.

Zo wordt het gevraagd

  • Noteer een eigenschap op orgaanniveau en een op celniveau waardoor opname via de darm makkelijker verloopt (2024-1 vraag 19).
  • Beschrijf twee gevolgen van minder darmvlokken en verklaar de vermoeidheid (2021-3 vraag 30, 3p).
  • Beredeneer met een factor uit de wet van Fick hoe zwelling van het slijmvlies de wateropname vermindert (2026-2 vraag 24).
  • Verklaar waarom een injectie met vitamine B12 te verkiezen is boven een pil (2022-1 vraag 39).
  • Onderdelen benoemen in een schema van een darmepitheelcel (2024-2 vraag 20).

Zo formuleer je het antwoord. Noem de eigenschap en wat die doet: microvilli vergroten het membraanoppervlak, waardoor er meer transporteiwitten zijn. Bij een route: noem de vaten (haarvat en poortader, of lymfevat).

Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 19 1p per niveau (orgaan: darmvlokken, groot oppervlak, doorbloeding; cel: microvilli, membraaneiwitten, actief transport). Bij 2021-3 vraag 30 1p voor minder verteringsenzymen, 1p voor minder transporteiwitten en 1p voor tekort aan brandstof, dus vermoeidheid. Bij 2022-1 vraag 39 levert “B12 wordt verteerd” geen punt op. Bij 2026-2 vraag 24 telt ook een kleiner oppervlak (A) voor het eerste punt.

Uitgewerkt voorbeeld

Gezwollen darmslijmvlies (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 24)

Bij een allergische reactie zwelt het darmslijmvlies op. Beredeneer met de wet van Fick waarom minder water wordt opgenomen.

  1. Het slijmvlies wordt dikker: de diffusieafstand wordt groter.
  2. Volgens Fick is de diffusiesnelheid evenredig met : bij een grotere is die kleiner.
  3. Er wordt dus minder water opgenomen.

Vetten via de lymfe (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 20)

Hoe verlaten de producten van de vetvertering de darmepitheelcel?

  1. Vetzuren en glycerol diffunderen de cel in en worden weer tot vet samengevoegd.
  2. Het golgi-systeem verpakt het vet met eiwitten tot chylomicronen.
  3. Chylomicronen zijn te groot voor haarvaten en gaan via het lymfevat naar het bloed.

Valkuilen

  • Vetten via de poortader naar de lever laten gaan: chylomicronen gaan via de lymfe.
  • Orgaan- en celniveau verwarren (darmvlokken = orgaan/weefsel, microvilli = cel).
  • Opname en vertering door elkaar halen.
  • Bij B12 zeggen dat de pil “verteerd” wordt: het probleem is het ontbreken van intrinsieke factor.
  • Vergeten dat actief transport ATP kost.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)