Prioriteit: đź”´ Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, vaak in een medische context (maagverkleining, verstopte galbuis, CF, coeliakie): gal en emulgeren, welke enzymen waar werken en waarom eiwithormonen niet als pil werken (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- Per deel van het verteringskanaal noemen welke stoffen door welke enzymen worden verteerd, bij welke pH.
- De rol van gal (emulgeren, geen enzym) uitleggen en het gevolg van te weinig gal.
- Uitleggen waarom een eiwit (hormoon, medicijn) niet als pil kan worden ingenomen.
- Gevolgen beredeneren van een kleinere maag, kortere darm of minder darmvlokken.
De kern
| Plaats | Sap / klier | Enzymen en stoffen | pH |
|---|---|---|---|
| mond | speeksel | amylase (zetmeel → maltose) | neutraal |
| maag | maagsap | pepsine (eiwit → peptiden), HCl van de pariëtale cellen | zuur (1–2) |
| twaalfvingerige darm | alvleessap | amylase, trypsine (eiwit), lipase (vet → vetzuren + glycerol); bicarbonaat neutraliseert | licht basisch |
| twaalfvingerige darm | gal (lever, opslag galblaas) | galzouten: emulgeren van vet | |
| dunne darm | darmepitheel | enzymen in het membraan: maltase, sucrase, lactase, peptidasen | licht basisch |
- Emulgeren: grote vetdruppels worden in kleine druppeltjes verdeeld → groter oppervlak voor lipase → snellere vetvertering. Gal zelf breekt niets af.
- Vertering is hydrolyse: er wordt water gebruikt.
- Gastrine (hormoon van de maagwand) stimuleert de afgifte van maagzuur; peptiden in de maag stimuleren de gastrine-afgifte.
- Eiwitten die je slikt (hormonen, antistoffen) worden door proteasen verteerd tot aminozuren: werkzaam eiwit komt niet in het bloed.
- Verteringsproducten worden opgenomen in de dunne darm, zie resorptie.
Zo wordt het gevraagd
- Leg uit welk gevolg een verstopping van de galbuis heeft voor de spijsvertering (2023-2 vraag 27).
- Leg uit waardoor de ontlasting bij CF-patiënten vaak vettig is (2019-2 vraag 19).
- Noteer de naam van proces P en het orgaan dat de betrokken stoffen maakt (2024-2 vraag 19: emulgeren, lever).
- Verklaar dat toediening van dit eiwithormoon in pilvorm waarschijnlijk niet effectief is (2021-2 vraag 5).
- Geef twee oorzaken van gewichtsverlies na een maagverkleining (2025-2 vraag 1).
Zo formuleer je het antwoord. Gebruik de keten minder gal → minder emulgeren → kleiner vetoppervlak → lipase breekt minder vet af → minder vet opgenomen (vettige ontlasting). Noem bij een enzym wat het afbreekt en waar het werkt.
Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 27 1p voor minder emulgatie en 1p voor minder vetvertering. Bij 2019-2 vraag 19 1p voor minder gal in de twaalfvingerige darm en 1p voor minder geëmulgeerd vet, dus langzamere vetvertering. Bij 2021-2 vraag 5 telt het eiwit wordt verteerd / niet in zijn geheel opgenomen. Bij 2025-2 vraag 1 1p per juiste oorzaak (bijvoorbeeld enzymen werken korter in of kleiner opnameoppervlak).
Uitgewerkt voorbeeld
Verstopte galbuis (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 27)
Een galsteen sluit de galbuis af. Leg uit welk gevolg dit heeft voor de vertering.
- Er komt geen gal in de twaalfvingerige darm.
- Vetten worden niet geëmulgeerd: de vetdruppels blijven groot, het oppervlak voor lipase is klein.
- Minder vetvertering → minder vet opgenomen; de ontlasting wordt vettig.
Eiwitgeneesmiddel als pil (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 5)
Waarom wordt een eiwithormoon als injectie gegeven en niet als pil?
- In maag en dunne darm breken pepsine en trypsine het eiwit af tot peptiden en aminozuren.
- Het hormoon komt dus niet intact in het bloed en kan niet aan zijn receptor binden.
Valkuilen
- Gal een enzym noemen of zeggen dat gal vet afbreekt: gal emulgeert alleen.
- Gal laten maken door de galblaas: de lever maakt gal, de galblaas slaat het op.
- Pepsine laten werken in de dunne darm: pepsine werkt bij de lage pH van de maag.
- Vergeten dat alvleessap de meeste verteringsenzymen levert, voor alle drie de voedingsstoffen.
- Verteren en opnemen door elkaar halen.
Test jezelf
Waarom kunnen vetten na een maagverkleining nog steeds geëmulgeerd worden?
Gal komt via de galbuis nog steeds in de twaalfvingerige darm bij de voedselbrij.
Welke functie heeft trypsine?
Het verteert eiwitten (tot peptiden) in de dunne darm; het komt uit de alvleesklier.
Waarom kan een tekort aan darmvlokken tot vermoeidheid leiden?
Er zijn minder enzymen en transporteiwitten aan het darmepitheel: minder glucose wordt verteerd en opgenomen, dus minder brandstof.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 2, vraag 1–3: maagverkleining (2p + 1p + 2p) · antwoord 1, 3
- 2023 tijdvak 2, vraag 27: verstopte galbuis (2p) · antwoord
- 2019 tijdvak 2, vraag 18–19: alvleessap en vettige ontlasting bij CF (2p + 2p) · antwoord 18, 19
- 2021 tijdvak 3, vraag 30: minder darmvlokken (3p) · antwoord
- 2024 tijdvak 2, vraag 19: emulgeren (2p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 2 · 1 punt antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 19 · 2 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 27 · 2 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 37 · 1 punt antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 40 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 17 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 5 · 1 punt antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 15 · 2 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 30 · 3 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 19 · 2 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 11 · 2 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2025 tijdvak 2: vraag 1, 2, 3
- 2024 tijdvak 2: vraag 19, 23
- 2023 tijdvak 2: vraag 27
- 2023 tijdvak 1: vraag 5
- 2022 tijdvak 3: vraag 40
- 2022 tijdvak 1: vraag 37
- 2021 tijdvak 3: vraag 15, 30
- 2021 tijdvak 2: vraag 5
- 2021 tijdvak 1: vraag 17
- 2019 tijdvak 2: vraag 18, 19
- 2019 tijdvak 1: vraag 26
- 2018 tijdvak 1: vraag 11