Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 8 examenjaren, telkens met 2–3 vragen (zonnecellen, quantum-dots, zonnebrandcrème): een maximale golflengte of een geschikt materiaal kiezen.
Wat moet je kunnen?
- De maximale golflengte berekenen die een elektron over de band gap kan tillen.
- Materialen kiezen op basis van hun band gap en de beschikbare fotonenergie.
- Het verschil uitleggen tussen geleider, halfgeleider en isolator.
De kern
| Materiaal | Band gap | Gedrag |
|---|---|---|
| geleider | geen (banden overlappen) | geleidt altijd |
| halfgeleider | klein (≈ 1 eV) | geleidt beter bij licht of warmte (LDR, NTC) |
| isolator | groot (meerdere eV) | geleidt vrijwel niet |
- Een band gap absorbeert alle fotonen boven een drempel (brede absorptie); een atoom alleen losse lijnen.
- Gelaagde zonnecel: bovenste laag de grootste band gap, zodat lagere-energie fotonen doorgaan naar de volgende laag.
- Banden ontstaan doordat toestanden in een vaste stof niet samen mogen vallen (zie Uitsluitingsprincipe van Pauli).
Zo wordt het gevraagd
- Maximale golflengte van een foton bepaald uit de band gap van silicium (2021-1 vraag 24, 3p).
- Materiaal per laag van een gelaagde zonnecel toewijzen op volgorde van band gap (2021-1 vraag 25, 4p).
- Stof met een band gap beter geschikt voor zonnebrandcrème dan een stof met een discreet energieniveauschema (2019-1 vraag 17).
- Halfgeleiders als geschikt of ongeschikt aanmerken ten opzichte van de fotonenergie van violet licht (2022-1 vraag 7).
Zo formuleer je het antwoord. Een foton wordt alleen geabsorbeerd als de fotonenergie minstens de band gap is: schrijf , reken eV om naar J (× 1,602·10⁻¹⁹) en los de maximale golflengte op. Bij een keuzevraag vergelijk je de band gap per stof met de fotonenergie en trek je per stof een conclusie.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-1 vraag 24 1p voor met de juiste band gap, 1p voor de omrekening van eV naar J en 1p voor het completeren. Bij 2022-1 vraag 7 1p voor het inzicht dat de band gap niet groter mag zijn dan de fotonenergie en 1p voor het consequent invullen van de tabel.
Uitgewerkt voorbeeld
Silicium (examenstijl, vergelijk 2021-1 vraag 24)
eV. Bereken de maximale golflengte die een elektron vrijmaakt.
- J
- m (infrarood)
Valkuilen
- Denken dat fotonen met een grotere golflengte dan ook werken.
- eV niet omrekenen naar joule.
- De volgorde in een gelaagde zonnecel omdraaien.
Test jezelf
Een stof heeft een band gap van 3,5 eV. Absorbeert hij violet licht (3,1 eV)?
Nee: de fotonenergie is kleiner dan de band gap.
Waarom geleidt een LDR beter bij meer licht?
Meer fotonen tillen elektronen over de band gap: meer vrije ladingsdragers, dus kleinere weerstand.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 8 examenjaren — 37,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2022 tijdvak 1 vraag 7 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 9 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 10 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 24 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 1 vraag 25 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 18 · 5 punten antwoord — Toelichting per vindplaats