Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, vaak als tekenvraag op de uitwerkbijlage (meters of een diode goed aansluiten, 1–3p) of als redenering met PTC-gedrag.
Wat moet je kunnen?
- Een component herkennen aan zijn (I,U)-diagram en het gedrag verklaren.
- Een schakelschema tekenen of aanvullen met stroommeter, spanningsmeter, diode of regelbare weerstand.
- Beredeneren wat een PTC, NTC of LDR doet met stroom en spanning in een kring.
De kern
| Component | Gedrag | (I,U)-diagram |
|---|---|---|
| ohmse weerstand | constant | rechte lijn door |
| gloeilamp / PTC | stijgt bij hogere temperatuur | buigt af naar de -as (wordt minder steil) |
| NTC | daalt bij hogere temperatuur | wordt steiler |
| LDR | daalt bij meer licht | – |
| diode / LED | geleidt in één richting, pas boven een drempelspanning | vrijwel 0, daarna steil omhoog |
| Meter | Aansluiten | Eigen weerstand |
|---|---|---|
| stroommeter | in serie met de component | heel klein |
| spanningsmeter | parallel over de component | heel groot |
- De werking van LDR en NTC volgt uit Band gap: meer licht of warmte maakt meer ladingsdragers vrij.
- Een bruggelijkrichter (vier diodes) maakt van wisselspanning een gelijkgerichte spanning.
Zo wordt het gevraagd
- PTC/NTC-classificatie van een gloeilampje beargumenteren met het (I,U)-diagram (2025-2 vraag 1, 3p).
- Een schakelschema completeren met stroommeter en spanningsmeter (2025-2 vraag 3, 2p; 2021-3 vraag 8).
- Een diode op de juiste plaats en in de juiste richting tekenen om terugstroom te blokkeren (2018-1 vraag 26).
- Te hoog of te laag vermogen van een lampje verklaren uit PTC-gedrag in plaats van een ohmse weerstand (2026-1 vraag 10).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf bij een PTC/NTC-vraag drie stappen: wat doet (de weerstand) volgens het diagram, wat doet de temperatuur bij grotere stroom, en welke conclusie volgt daaruit. Bij tekenen: stroommeter in serie, spanningsmeter parallel over het onderdeel, diode in de juiste tak en met de juiste doorlaatrichting.
Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 1 1p per inzicht (weerstand stijgt met de stroom, stroom en temperatuur) en 1p voor de consequente conclusie. Bij tekenvragen 1p per juist geplaatst onderdeel; een extra verbinding die de schakeling onwerkbaar maakt, levert hooguit 1 punt op (2025-2 vraag 3).
Uitgewerkt voorbeeld
PTC of NTC? (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 1)
Uit een (I,U)-diagram lees je af: bij 2,0 V is A, bij 6,0 V is A.
- en
- neemt toe bij grotere stroom; de gloeidraad wordt dan warmer.
- Dus gedraagt het lampje zich als een PTC.
Meters aansluiten (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 8)
Je wilt stroom en spanning van een batterij meten die leegloopt over een weerstand .
- Stroommeter in serie met (in de kring).
- Spanningsmeter parallel over de batterij (of over , die dezelfde spanning heeft).
Valkuilen
- Een spanningsmeter in serie tekenen: dan loopt er vrijwel geen stroom.
- Een stroommeter parallel tekenen: kortsluiting.
- Een diode in de sperrichting tekenen.
- PTC en NTC verwisselen (“negatief” betekent: weerstand omlaag bij hogere temperatuur).
Test jezelf
Een NTC zit in serie met een lampje. De temperatuur stijgt. Wat gebeurt er met het lampje?
daalt, dus de totale weerstand daalt, neemt toe en het lampje brandt feller.
Waarom moet een spanningsmeter een grote weerstand hebben?
Zodat er vrijwel geen stroom door de meter gaat en de schakeling niet verandert.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 1, vraag 5–6: stoomknop aansluiten en plaats van de veiligheidsthermostaat (2p + 1p) · antwoord 5, 6 · uitwerkbijlage
- 2022 tijdvak 3, vraag 1 en 4: meetschakeling met LED en regelbare weerstanden (3p + 2p) · antwoord 1, 4 · uitwerkbijlage
- 2025 tijdvak 1, vraag 15: welke van drie schakelingen de juiste is (1p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 10 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 15 · 1 punt antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 1 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 6 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 3 vraag 1 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 3 vraag 4 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 8 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)