Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren, vaak als tekenvraag op de uitwerkbijlage (meters of een diode goed aansluiten, 1–3p) of als redenering met PTC-gedrag.

Wat moet je kunnen?

  • Een component herkennen aan zijn (I,U)-diagram en het gedrag verklaren.
  • Een schakelschema tekenen of aanvullen met stroommeter, spanningsmeter, diode of regelbare weerstand.
  • Beredeneren wat een PTC, NTC of LDR doet met stroom en spanning in een kring.

De kern

ComponentGedrag(I,U)-diagram
ohmse weerstand constantrechte lijn door
gloeilamp / PTC stijgt bij hogere temperatuurbuigt af naar de -as (wordt minder steil)
NTC daalt bij hogere temperatuurwordt steiler
LDR daalt bij meer licht–
diode / LEDgeleidt in één richting, pas boven een drempelspanningvrijwel 0, daarna steil omhoog
MeterAansluitenEigen weerstand
stroommeterin serie met de componentheel klein
spanningsmeterparallel over de componentheel groot
  • De werking van LDR en NTC volgt uit Band gap: meer licht of warmte maakt meer ladingsdragers vrij.
  • Een bruggelijkrichter (vier diodes) maakt van wisselspanning een gelijkgerichte spanning.

Zo wordt het gevraagd

  • PTC/NTC-classificatie van een gloeilampje beargumenteren met het (I,U)-diagram (2025-2 vraag 1, 3p).
  • Een schakelschema completeren met stroommeter en spanningsmeter (2025-2 vraag 3, 2p; 2021-3 vraag 8).
  • Een diode op de juiste plaats en in de juiste richting tekenen om terugstroom te blokkeren (2018-1 vraag 26).
  • Te hoog of te laag vermogen van een lampje verklaren uit PTC-gedrag in plaats van een ohmse weerstand (2026-1 vraag 10).

Zo formuleer je het antwoord. Schrijf bij een PTC/NTC-vraag drie stappen: wat doet (de weerstand) volgens het diagram, wat doet de temperatuur bij grotere stroom, en welke conclusie volgt daaruit. Bij tekenen: stroommeter in serie, spanningsmeter parallel over het onderdeel, diode in de juiste tak en met de juiste doorlaatrichting.

Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 1 1p per inzicht (weerstand stijgt met de stroom, stroom en temperatuur) en 1p voor de consequente conclusie. Bij tekenvragen 1p per juist geplaatst onderdeel; een extra verbinding die de schakeling onwerkbaar maakt, levert hooguit 1 punt op (2025-2 vraag 3).

Uitgewerkt voorbeeld

PTC of NTC? (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 1)

Uit een (I,U)-diagram lees je af: bij 2,0 V is A, bij 6,0 V is A.

  1. en
  2. neemt toe bij grotere stroom; de gloeidraad wordt dan warmer.
  3. Dus gedraagt het lampje zich als een PTC.

Meters aansluiten (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 8)

Je wilt stroom en spanning van een batterij meten die leegloopt over een weerstand .

  • Stroommeter in serie met (in de kring).
  • Spanningsmeter parallel over de batterij (of over , die dezelfde spanning heeft).

Valkuilen

  • Een spanningsmeter in serie tekenen: dan loopt er vrijwel geen stroom.
  • Een stroommeter parallel tekenen: kortsluiting.
  • Een diode in de sperrichting tekenen.
  • PTC en NTC verwisselen (“negatief” betekent: weerstand omlaag bij hogere temperatuur).

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)