Prioriteit: đ´ Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, bijna altijd als rekenstap in een stroomkring, met een (I,U)-diagram of met spanningsdeling.
Wat moet je kunnen?
- gebruiken om , of te berekenen, ook uit een (I,U)-diagram.
- Spanningsdeling gebruiken: in serie verdeelt de spanning zich naar verhouding van de weerstanden.
- Beredeneren wat er gebeurt met en als een weerstand verandert.
- combineren met (zie Elektrisch vermogen en energie).
De kern
| Component | |
|---|---|
| ohmse weerstand | constant: (I,U)-grafiek is een rechte lijn door de oorsprong |
| gloeilamp, PTC | neemt toe als de temperatuur stijgt |
| NTC | neemt af als de temperatuur stijgt |
| LDR | neemt af bij meer licht |
- Spanningsdeling in serie: , dus .
- Met volgt .
- Bij een niet-ohmse component bereken je in ÊÊn punt van de grafiek, niet uit de helling.
Zo wordt het gevraagd
- berekenen uit een (I,U)-diagram bij een afgelezen spanning van 5,0 V (2025-2 vraag 2, 4p).
- Uit het (I,U)-diagram beredeneren dat toeneemt met , door temperatuurstijging (2025-2 vraag 1).
- Spanningsdeling over een kleicilinder of weerstandsdraad (2026-2 vraag 16, 2021-2 vraag 19).
- Lichaamsweerstand uit netspanning en de reactiegrens van een aardlekschakelaar (2019-1 vraag 26).
Zo formuleer je het antwoord. Lees in een (I,U)-diagram de waarde af bij de gegeven spanning of stroom (let op mA), schrijf en reken uit. Staan componenten in serie of parallel, schrijf dan eerst de regel voor die schakeling op (serie: weerstanden optellen). Bij een PTC/NTC-vraag: wat doet als de stroom groter wordt, en wat betekent dat voor de temperatuur?
Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 2 (4p) 1p voor de afgelezen stroom (marge 1 mA), 1p voor , 1p voor het inzicht in de serieschakeling en 1p voor completeren met significantie; zonder het serie-inzicht vervalt ook het laatste punt. Bij 2021-2 vraag 19 1p voor de spanningswet en 1p voor completeren.
Uitgewerkt voorbeeld
Spanningsdeling (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 16)
Een bron van 9,0 V staat over en in serie. Bereken de spanning over .
- , A
- 3,0 V
Controle: V en V. â
Weerstand uit een aardlekgrens (examenstijl, vergelijk 2019-1 vraag 26)
Een aardlekschakelaar schakelt uit bij 30 mA; de netspanning is 230 V. : bij een lichaamsweerstand kleiner dan 7,7 kΊ schakelt hij uit.
Valkuilen
- bepalen uit de helling van een gekromde (I,U)-grafiek in plaats van in ÊÊn punt.
- mA niet omrekenen naar A.
- De bronspanning gebruiken voor ÊÊn weerstand in een serieschakeling.
- Bij een (I,U)-diagram de assen verwisselen: , niet .
Test jezelf
Door een weerstand gaat 0,40 A bij 12 V. Bereken .
.
De (I,U)-grafiek van een lampje wordt bij grotere spanning steeds minder steil. Wat doet ?
Bij grotere neemt minder snel toe, dus neemt toe (de gloeidraad wordt warmer).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren â 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 16 ¡ 2 punten antwoord â 2026 tijdvak 2 vraag 17 ¡ 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 2 vraag 18 ¡ 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 2 vraag 1 ¡ 3 punten antwoord â 2025 tijdvak 2 vraag 2 ¡ 4 punten antwoord â 2025 tijdvak 2 vraag 4 ¡ 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 14 ¡ 3 punten antwoord â 2023 tijdvak 1 vraag 7 ¡ 3 punten antwoord â 2023 tijdvak 2 vraag 21 ¡ 5 punten antwoord â 2022 tijdvak 1 vraag 11 ¡ 4 punten antwoord â 2022 tijdvak 3 vraag 3 ¡ 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 19 ¡ 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 9 ¡ 2 punten antwoord â 2021 tijdvak 3 vraag 11 ¡ 2 punten antwoord â 2019 tijdvak 1 vraag 25 ¡ 4 punten antwoord â 2019 tijdvak 1 vraag 26 ¡ 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 1 vraag 24 ¡ 3 punten antwoord â 2018 tijdvak 2 vraag 3 ¡ 5 punten antwoord â Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 16, 17, 18
- 2025 tijdvak 2: vraag 1, 2, 4
- 2024 tijdvak 1: vraag 14
- 2023 tijdvak 2: vraag 21
- 2023 tijdvak 1: vraag 7
- 2022 tijdvak 3: vraag 3
- 2022 tijdvak 1: vraag 11
- 2021 tijdvak 3: vraag 9, 11
- 2021 tijdvak 2: vraag 19
- 2019 tijdvak 1: vraag 25, 26
- 2018 tijdvak 2: vraag 3
- 2018 tijdvak 1: vraag 24