Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, meestal als omrekening tussen frequentie, golflengte en fotonenergie, of als verklaring waarom een soort straling (niet) door de atmosfeer komt.
Wat moet je kunnen?
- De soorten straling op volgorde zetten naar golflengte, frequentie en fotonenergie.
- Omrekenen met en .
- Uitleggen welke straling door de atmosfeer wordt tegengehouden en waarom dat voor waarnemingen uitmaakt.
De kern
| Soort | Golflengte (orde) | Voorbeeld |
|---|---|---|
| gamma | m | radioactief verval |
| röntgen | – m | medische foto |
| UV | – m | zonnebrand, ioniseren van waterstof |
| zichtbaar | – m | violet → rood |
| infrarood | – m | warmtestraling |
| microgolven | – m | kosmische achtergrondstraling |
| radio | m | satellietsignalen |
- Van boven naar beneden: groter, en fotonenergie kleiner.
- De atmosfeer houdt veel UV, röntgen, gamma en delen van IR en microgolven tegen: daarvoor zijn satellieten nodig.
Zo wordt het gevraagd
- Frequentiegebied van de L-band omrekenen naar golflengte en toetsen aan de atmosferische absorptie (2021-3 vraag 16, 3p).
- Waarom kosmische achtergrondstraling niet vanaf het aardoppervlak te meten is (2021-1 vraag 1).
- Waarom UV (hoger dan zichtbaar) nodig is om waterstof te ioniseren (2022-2 vraag 14).
- Ondergrens van de röntgengolflengte uit de maximale energie van de elektronen (2026-1 vraag 23).
Zo formuleer je het antwoord. Reken tussen frequentie, golflengte en fotonenergie met en (eV omrekenen naar J), en koppel de uitkomst aan het gebied van het spectrum of aan de absorptie door de atmosfeer. Sluit af met de conclusie die de vraag zoekt.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 23 1p voor met de juiste energie, 1p voor het completeren en 1p voor de consequente verklaring. Bij 2022-2 vraag 14 1p per inzicht (ionisatie-energie nodig, zichtbaar licht heeft te weinig energie).
Uitgewerkt voorbeeld
L-band (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 16)
De L-band loopt van 1 tot 2 GHz. Welk golflengtegebied is dat? : m en m. Dus 0,15–0,30 m: radiogolven, die goed door de atmosfeer komen.
Valkuilen
- Denken dat radiogolven langzamer gaan dan licht.
- GHz niet omrekenen naar Hz.
- De volgorde omdraaien: gamma heeft de kortste golflengte.
Test jezelf
Welke heeft meer energie per foton: infrarood of UV?
UV: kortere golflengte, dus grotere .
Waarom moet een röntgentelescoop in de ruimte staan?
De atmosfeer absorbeert röntgenstraling.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2019 tijdvak 1, vraag 15: waarom UV-C en UV-A weinig bijdragen aan het biologisch effectieve spectrum (2p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2018 tijdvak 1, vraag 7: welk deel van het spectrum samenstelling of temperatuur van een komeet geeft (2p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2019 tijdvak 1, vraag 18: UV-B en band-gap-energie (5p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 23 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 1 · 1 punt antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 14 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 16 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 15 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 1 vraag 18 · 5 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 7 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen: basisbegrip)