Prioriteit: ๐ Midden
In 3 van de 8 examenjaren, als bijlagevraag: een ster intekenen of het vermogen aflezen, vaak gecombineerd met Stefan-Boltzmann (3โ5p).
Wat moet je kunnen?
- Een ster intekenen of aflezen in het HR-diagram (log-schalen, omgekeerde temperatuuras).
- De gebieden benoemen: hoofdreeks, reuzen, witte dwergen.
- Uit de positie de straal vergelijken met Wet van Stefan-Boltzmann.
De kern
| Gebied | Temperatuur | Vermogen | Straal |
|---|---|---|---|
| hoofdreeks | van heet (links) tot koel (rechts) | van groot tot klein | normaal |
| reuzen, superreuzen | koel (rechts) | groot (boven) | groot |
| witte dwergen | heet (links) | klein (onder) | klein |
- Horizontale as: temperatuur, van hoog links naar laag rechts (vaak log ).
- Verticale as: of .
- Straal uit : .
- De temperatuur volgt uit het spectrum (Wet van Wien); de energie komt uit Kernfusie in sterren.

Zo wordt het gevraagd
- Positie van een ster bepalen en tekenen via en (2025-2 vraag 20, 3p).
- Uitgestraald vermogen van een ster aflezen met de hoofdreekslijn (2022-2 vraag 17, 5p).
- Massa van een ster uit het massa-lichtkrachtverband en de positie in het HR-diagram (2023-2 vraag 23).
Zo formuleer je het antwoord. Reken eerst de waarden uit die op de assen staan (vaak en ) en zet de ster dan in het diagram. Lees je af, noteer dan de afgelezen waarde en reken daarna door (bijvoorbeeld met en ).
Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 20 1p voor , 1p voor en 1p voor een consequente plaats in het diagram (marge 0,01 horizontaal en 0,1 verticaal). Bij 2023-2 vraag 23 1p voor , 1p voor het massa-lichtkrachtverband en 1p voor completeren met conclusie.
Uitgewerkt voorbeeld
Ster intekenen (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 20)
Een ster heeft K en .
- en : dit punt ligt ongeveer op de hoofdreeks, links boven de zon.
- Straal: 3,3
Valkuilen
- De temperatuuras van links naar rechts laten stijgen.
- Een logaritmische as lineair aflezen.
- Denken dat een heldere ster altijd heet is (reuzen zijn koel maar groot).
Test jezelf
Een ster ligt rechtsboven in het HR-diagram. Wat weet je van zijn straal?
Koel maar zeer groot vermogen, dus een grote straal (reus).
Waarom hebben witte dwergen een klein vermogen terwijl ze heet zijn?
Hun oppervlak (straal) is heel klein.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2022 tijdvak 2, vraag 17: vermogen aflezen en straal berekenen (5p) ยท antwoord ยท uitwerkbijlage
- 2025 tijdvak 2, vraag 20: ster intekenen met log-schalen (3p) ยท antwoord ยท uitwerkbijlage
- 2023 tijdvak 2, vraag 23: massa en zwart-gat-vorming (3p) ยท antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 8 examenjaren โ 37,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 20 ยท 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 23 ยท 3 punten antwoord โ 2022 tijdvak 2 vraag 17 ยท 5 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)