Prioriteit: ๐ Midden
In 5 van de 8 examenjaren, bijna altijd bij sterren: vermogen, straal of temperatuur berekenen, vaak samen met de wet van Wien en de kwadratenwet.
Wat moet je kunnen?
- gebruiken om , of te berekenen.
- koppelen aan de ontvangen intensiteit op afstand .
- Verhoudingen gebruiken (bijvoorbeeld zonnevlek ten opzichte van fotosfeer).
De kern
| Symbool | Betekenis |
|---|---|
| constante van Stefan-Boltzmann (Binas) | |
| straal van de ster | |
| afstand tot de ster (zie Kwadratenwet) | |
| temperatuur in kelvin |
- en .
- Uitgestraald vermogen per mยฒ van het oppervlak: .
- Samen met de Wet van Wien bepaal je uit het spectrum en daarna uit .
Zo wordt het gevraagd
- Straal van een ster berekenen uit het uitgestraalde vermogen en de eerder bepaalde temperatuur (2022-2 vraag 17, 5p).
- Temperatuurverhouding tussen zonnevlek en fotosfeer uit de verhouding van de intensiteiten (2025-1 vraag 22).
- als basis voor een lineair verband en bepalen uit een grafiek (2022-1 vraag 13, 5p).
- Thermisch evenwicht bij een exoplaneet (2024-1 vraag 9, 5p).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf met voor een bol, en de intensiteit aan het oppervlak . Werk bij verhoudingen met de vierde macht: een factor in intensiteit is een factor in temperatuur. Zoek op en reken temperaturen in kelvin.
Zo scoor je de punten. Bij 2025-1 vraag 22 1p voor , 1p voor het inzicht en 1p voor completeren. Bij 2022-2 vraag 17 (5p) scoren het aflezen in het HR-diagram, met en het completeren apart.
Uitgewerkt voorbeeld
Straal van een ster (examenstijl, vergelijk 2022-2 vraag 17)
Een ster straalt W uit bij K.
- mยฒ
- m
Valkuilen
- Temperatuur in ยฐC invullen.
- De straal van de ster en de afstand tot de ster verwarren.
- als uitrekenen.
Test jezelf
Een ster is twee keer zo heet en even groot als een andere. Hoeveel keer zoveel vermogen straalt hij uit?
keer.
De zon heeft m en K. Bereken .
W.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 1, vraag 12: aantonen met de wet van Stefan-Boltzmann (3p) ยท antwoord ยท uitwerkbijlage
- 2023 tijdvak 2, vraag 26โ27: hawkingstraling en het verband tussen P en M (2p + 3p) ยท antwoord 26, 27
- 2025 tijdvak 2, vraag 20: positie van een ster in het HR-diagram met een berekening (3p) ยท antwoord ยท uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren โ 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 12 ยท 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 22 ยท 3 punten antwoord โ 2025 tijdvak 2 vraag 20 ยท 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 9 ยท 5 punten antwoord โ 2023 tijdvak 2 vraag 26 ยท 2 punten antwoord โ 2023 tijdvak 2 vraag 27 ยท 3 punten antwoord โ 2022 tijdvak 1 vraag 13 ยท 5 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 17 ยท 5 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats