Prioriteit: đ´ Hoog
In 6 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal als tekenvraag op de uitwerkbijlage (veldrichting, stroomrichting of polen, 1â4p).
Wat moet je kunnen?
- De richting van het veld bepalen bij een magneet, een rechte stroomdraad en een spoel.
- Uit de veldrichting de stroomrichting in een spoel afleiden, en andersom.
- De veldsterkte vergelijken aan de dichtheid van de veldlijnen.
- Noord- en zuidpolen aanwijzen (ook van de aarde).
De kern
| Bron | Veld | Regel |
|---|---|---|
| staafmagneet | buiten de magneet van N naar Z | â |
| rechte stroomdraad | cirkels om de draad | duim in stroomrichting, vingers geven de veldrichting |
| spoel | als een staafmagneet, binnenin homogeen | vingers in stroomrichting, duim wijst naar de noordpool |
- Dichtere veldlijnen: sterker veld.
- De aardmagnetische noordpool ligt bij de geografische zuidpool (de noordpool van een kompas wijst naar het noorden).
- Twee draden met even grote, tegengestelde stromen (fase en nul) heffen elkaars veld op; bij een lekstroom niet.
- Het veld oefent een Lorentzkracht uit op bewegende lading; een veranderend veld veroorzaakt Elektromagnetische inductie.
Zo wordt het gevraagd
- Richting van de elektrische stroom door de spoelwindingen afleiden uit de veldlijnrichting (2024-1 vraag 12).
- Grotere veldsterkte in punt P dan in Q uit de dichtheid van de veldlijnen (2024-1 vraag 11).
- De magnetische noordpool van de aarde aangeven (2023-1 vraag 11).
- Veld van fasedraad en nuldraad: netto nul bij gelijke stroom, niet bij lekstroom (2019-1 vraag 27, 3p).
Uitgewerkt voorbeeld
Stroomrichting in een spoel (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 12)
Binnen in een spoel lopen de veldlijnen van links naar rechts.
- Rechterhand: de duim wijst naar rechts (de noordpool zit rechts).
- De vingers krullen in de richting van de stroom door de windingen.
- Kijk je van rechts tegen de spoel aan, dan loopt de stroom tegen de klok in.
Aardlekschakelaar (examenstijl, vergelijk 2019-1 vraag 27)
Door fasedraad en nuldraad lopen even grote stromen in tegengestelde richting.
- Hun cirkelvelden zijn even sterk en tegengesteld: het netto veld is nul.
- Bij een lekstroom is de stroom in ÊÊn draad kleiner: er blijft een netto veld over en de schakelaar grijpt in.
Valkuilen
- De linkerhand gebruiken.
- Veldlijnen binnen een magneet ook van N naar Z tekenen (binnenin lopen ze van Z naar N).
- De geografische en magnetische noordpool van de aarde verwarren.
- Vergeten dat een veld ontstaat door bewegende lading, niet door stilstaande.
Test jezelf
Hoe lopen de veldlijnen rond een rechte draad met stroom naar je toe (uit het papier)?
In cirkels tegen de klok in (duim naar je toe, vingers krullen tegen de klok in).
Waar is het veld van een spoel het sterkst en het meest homogeen?
Binnen in de spoel.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2024 tijdvak 1, vraag 11â13: veldsterkte, stroomrichting en polen (1p + 1p + 4p)
- 2018 tijdvak 2, vraag 5: veldlijnen en stroomrichting in een spoel (4p)
- 2019 tijdvak 1, vraag 27: veld van fase- en nuldraad (3p)
- 2026 tijdvak 1, vraag 21â22: elektronen in een magneetveld (3p + 3p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 onderzochte examenjaren (2018-2026, 2020: geen examen gehouden) â 75%.
- 2026 tijdvak 2: vraag 14
- 2026 tijdvak 1: vraag 21, 22
- 2024 tijdvak 1: vraag 11, 12, 13
- 2023 tijdvak 2: vraag 17
- 2023 tijdvak 1: vraag 11, 13
- 2021 tijdvak 2: vraag 22
- 2019 tijdvak 2: vraag 8
- 2019 tijdvak 1: vraag 27
- 2018 tijdvak 2: vraag 5
- 2018 tijdvak 1: vraag 19, 20
Ondersteunende onderwerpen
- (geen: basisbegrip)