Prioriteit: π Midden
In 5 van de 8 examenjaren, vaak 2β3 vragen per keer: de richting tekenen op de bijlage, en als middelpuntzoekende kracht voor een baanstraal of snelheid.
Wat moet je kunnen?
- De richting van de lorentzkracht bepalen (ook voor negatieve lading) en daaruit het veld of de lading afleiden.
- en gebruiken.
- stellen voor een cirkelbaan: .
De kern
- Richting (rechterhand): vingers langs , duim in de richting van de stroom (positieve lading), de handpalm duwt in de richting van .
- Elektronen bewegen tegen de stroomrichting in: draai de stroomrichting om.
- staat loodrecht op : de snelheid verandert van richting, niet van grootte. Zo ontstaat een cirkelbaan (zie Middelpuntzoekende kracht).
- Snellere deeltjes: grotere . Sterker veld: kleinere .
- Toepassingen: elektromotor, luidspreker, Hall-sensor, massaspectrometer.
Zo wordt het gevraagd
- Richting van de lorentzkracht tekenen en daaruit het teken van de lading bepalen (2023-1 vraag 12, 3p).
- afleiden uit (2022-1 vraag 19) en daarna toetsen aan 10% van de lichtsnelheid (2022-1 vraag 20).
- Richting van de kracht op positieve bloedionen en de ladingsscheiding (2022-2 vraag 11).
- Hall-spanning afleiden uit het evenwicht tussen lorentzkracht en elektrische kracht (2021-2 vraag 21, 4p).
Zo formuleer je het antwoord. Richting: noem de richtingsregel die je gebruikt (met , en ), let op dat de stroom tegen de bewegingsrichting in loopt bij negatieve lading, en teken de kracht. Baanstraal of snelheid: , dus , en werk naar de gevraagde grootheid.
Zo scoor je de punten. Bij 2023-1 vraag 12 1p voor de richting van , 1p voor de richting van met een richtingsregel en 1p voor de conclusie over de lading. Bij 2022-1 vraag 19 1p voor , 1p voor beide formules en 1p voor het completeren van de afleiding.
Uitgewerkt voorbeeld
Een elektron beschrijft een cirkel met m in een veld van 1,0 mT.
- m/s
- 10% van de lichtsnelheid is m/s: de snelheid ligt daar net boven, dus relativistische effecten spelen al een (kleine) rol.
Valkuilen
- De handregel voor een elektron toepassen zonder de richting om te draaien.
- gebruiken als niet loodrecht op staat (neem de loodrechte component).
- mT niet omrekenen naar T.
Test jezelf
Een draad van 10 cm met 2,0 A staat loodrecht op een veld van 0,50 T. Hoe groot is ?
N.
Verricht de lorentzkracht arbeid op een geladen deeltje in een cirkelbaan?
Nee: de kracht staat loodrecht op de beweging, dus de snelheid blijft even groot.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren β 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 20 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 1 vraag 21 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 1 vraag 22 Β· 3 punten antwoord β 2026 tijdvak 2 vraag 14 Β· 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 13 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 14 Β· 5 punten antwoord β 2023 tijdvak 1 vraag 12 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 18 Β· 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 19 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 18 Β· 3 punten antwoord β 2022 tijdvak 1 vraag 19 Β· 3 punten antwoord β 2022 tijdvak 1 vraag 20 Β· 3 punten antwoord β 2022 tijdvak 2 vraag 11 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 12 Β· 4 punten antwoord β 2021 tijdvak 2 vraag 20 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 21 Β· 4 punten antwoord β 2021 tijdvak 2 vraag 22 Β· 3 punten antwoord β Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)