Prioriteit: 🟠 Midden

In 3 van de 8 examenjaren, telkens als rekenvraag (3–5p): energie uit aantal deeltjes en hun energie, dan delen door de massa, soms als oppervlakte onder een grafiek.

Wat moet je kunnen?

  • De dosis berekenen: eerst de geabsorbeerde energie (aantal deeltjes × energie per deeltje), dan delen door de massa.
  • Het dosisequivalent berekenen met de stralingsweegfactor.
  • De dosis bepalen als oppervlakte onder een (dosistempo,t)- of (P,t)-grafiek.

De kern

GrootheidEenheid
dosis gray (Gy) J/kg
dosisequivalent sievert (Sv)
α: 20; β, γ en röntgen: 1
  • Geabsorbeerde energie: , met = aantal geabsorbeerde deeltjes (activiteit × tijd × fractie).
  • Energie per deeltje staat vaak in MeV: omrekenen naar J.
  • Oppervlakte onder een (dosistempo,t)-grafiek is de dosis; onder een (P,t)-grafiek is de energie.
  • Zie Ioniserende straling en Radioactief verval.

Zo wordt het gevraagd

  • Extra dosisequivalent van een passerende automobilist als oppervlakte onder de (dosistempo,t)-grafiek (2026-2 vraag 5, 4p).
  • Dosis in de lever uit gemiddelde activiteit, tijd, deeltjesenergie en massa (2021-3 vraag 21).
  • Bestralingstijd voor een dosis van 150 Gy via (2019-2 vraag 24, 5p).
  • Waarom alleen het alfaverval meetelt voor het dosisequivalent (2021-1 vraag 20).

Zo formuleer je het antwoord. Schrijf en en bereken de geabsorbeerde energie stap voor stap: aantal deeltjes (activiteit × tijd) × energie per deeltje (MeV omrekenen naar J). Bereken de massa apart (bijvoorbeeld ). Bij een (dosistempo,t)-diagram is de dosis de oppervlakte onder de grafiek.

Zo scoor je de punten. Bij 2026-2 vraag 5 (4p) 1p voor het inzicht = gemiddeld dosistempo × tijd, 1p voor het schatten van het gemiddelde, 1p voor en 1p voor completeren (uitkomst binnen een marge). Bij 2021-1 vraag 20 krijg je punten voor het noemen van de grotere weegfactor en de grotere energie van alfadeeltjes.

Uitgewerkt voorbeeld

Dosis uit fotonen (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 3)

γ-fotonen van 0,66 MeV worden geabsorbeerd in 0,50 kg weefsel.

  1. J
  2. Gy
  3. 0,42 mSv

Valkuilen

  • MeV niet omrekenen naar joule.
  • De massa van het hele lichaam nemen terwijl alleen een orgaan de straling absorbeert.
  • De weegfactor vergeten bij α-straling.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt

  • (geen)