Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 8 examenjaren, telkens als rekenvraag (3–5p): energie uit aantal deeltjes en hun energie, dan delen door de massa, soms als oppervlakte onder een grafiek.
Wat moet je kunnen?
- De dosis berekenen: eerst de geabsorbeerde energie (aantal deeltjes × energie per deeltje), dan delen door de massa.
- Het dosisequivalent berekenen met de stralingsweegfactor.
- De dosis bepalen als oppervlakte onder een (dosistempo,t)- of (P,t)-grafiek.
De kern
| Grootheid | Eenheid |
|---|---|
| dosis | gray (Gy) J/kg |
| dosisequivalent | sievert (Sv) |
| α: 20; β, γ en röntgen: 1 |
- Geabsorbeerde energie: , met = aantal geabsorbeerde deeltjes (activiteit × tijd × fractie).
- Energie per deeltje staat vaak in MeV: omrekenen naar J.
- Oppervlakte onder een (dosistempo,t)-grafiek is de dosis; onder een (P,t)-grafiek is de energie.
- Zie Ioniserende straling en Radioactief verval.
Zo wordt het gevraagd
- Extra dosisequivalent van een passerende automobilist als oppervlakte onder de (dosistempo,t)-grafiek (2026-2 vraag 5, 4p).
- Dosis in de lever uit gemiddelde activiteit, tijd, deeltjesenergie en massa (2021-3 vraag 21).
- Bestralingstijd voor een dosis van 150 Gy via (2019-2 vraag 24, 5p).
- Waarom alleen het alfaverval meetelt voor het dosisequivalent (2021-1 vraag 20).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf en en bereken de geabsorbeerde energie stap voor stap: aantal deeltjes (activiteit × tijd) × energie per deeltje (MeV omrekenen naar J). Bereken de massa apart (bijvoorbeeld ). Bij een (dosistempo,t)-diagram is de dosis de oppervlakte onder de grafiek.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-2 vraag 5 (4p) 1p voor het inzicht = gemiddeld dosistempo × tijd, 1p voor het schatten van het gemiddelde, 1p voor en 1p voor completeren (uitkomst binnen een marge). Bij 2021-1 vraag 20 krijg je punten voor het noemen van de grotere weegfactor en de grotere energie van alfadeeltjes.
Uitgewerkt voorbeeld
Dosis uit fotonen (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 3)
γ-fotonen van 0,66 MeV worden geabsorbeerd in 0,50 kg weefsel.
- J
- Gy
- 0,42 mSv
Valkuilen
- MeV niet omrekenen naar joule.
- De massa van het hele lichaam nemen terwijl alleen een orgaan de straling absorbeert.
- De weegfactor vergeten bij α-straling.
Test jezelf
Een tumor van 2,0 kg moet 150 Gy krijgen. Het geabsorbeerde vermogen is 0,10 W. Hoe lang duurt de bestraling?
J, s.
Een dosis van 1,0 mGy α-straling. Hoe groot is het dosisequivalent?
mSv.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 3: met welk type röntgenfoto een dosisequivalent is vergeleken (4p) · antwoord
- 2019 tijdvak 2, vraag 25: wordt de bestralingstijd in de loop van de jaren langer of korter? (2p) · antwoord
- 2021 tijdvak 2, vraag 16: dosis als oppervlakte onder de (P,t)-grafiek (4p) · antwoord · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 8 examenjaren — 37,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 3 · 4 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 5 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 1 vraag 20 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 15 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 16 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 21 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 16 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 24 · 5 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 25 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)