Prioriteit: πŸ”΄ Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, meestal 2–4 vragen per tijdvak: een vervalvergelijking en een rekenvraag met de halveringstijd.

Wat moet je kunnen?

  • Een vervalvergelijking opstellen (Ξ±, β⁻, β⁺, Ξ³) en de dochterkern opzoeken.
  • Met de halveringstijd rekenen: hoeveel is er over na tijd , of hoe lang duurt het tot er X% over is?
  • De activiteit berekenen uit het aantal kernen (of de massa), en andersom.
  • Een vervalkromme aflezen en de halveringstijd uit een grafiek bepalen.

De kern

Je weet niet wanneer één kern vervalt, maar van een grote groep vervalt per halveringstijd steeds de helft.

SymboolBetekenisEenheid
aantal instabiele kernen–
activiteit (vervallen per seconde)Bq
halveringstijd (opzoeken in Binas)s in

Vervalvergelijkingen. Massagetal en ladingsgetal zijn links en rechts gelijk.

VervalDeeltjeWat verandert er?
Ξ±massagetal βˆ’4, atoomnummer βˆ’2
β⁻neutron β†’ proton: atoomnummer +1
β⁺proton β†’ neutron: atoomnummer βˆ’1
Ξ³fotonniets, de kern verliest alleen energie
  • Zie Halveringsdikte voor hetzelfde idee in afstand in plaats van tijd.
  • Binas: tabel 25A (Isotopentabel, 7e editie; ScienceData-tabel 1.11) voor de halveringstijd.

Zo wordt het gevraagd

  • β€œGeef de vervalvergelijking van …” (2022-1 vraag 16, 2019-2 vraag 21). Punten voor het juiste deeltje, de juiste dochterkern en een kloppende massa en lading.
  • Aantal jaren tot 30% afname van de activiteit van cesium-137 (2026-2 vraag 2). Afgenomen met 30% betekent dat er 70% over is.
  • Massa Co-60 in een bron via (2019-2 vraag 23): eerst , dan de massa via de atoommassa, met in seconden.
  • Tijdsduur na injectie uit de afname van de activiteit van stikstof-13 (2025-1 vraag 20).

Zo formuleer je het antwoord. Vervalvergelijking: schrijf het uitgezonden deeltje met massa- en atoomnummer, bepaal de dochterkern via het atoomnummer (symbool opzoeken) en controleer dat massa en lading links en rechts kloppen. Rekenvraag: of , met in seconden als in Bq staat.

Zo scoor je de punten. Bij een vervalvergelijking 1p voor het juiste deeltje rechts van de pijl, 1p voor de juiste dochterkern (alleen via kloppende atoomnummers) en 1p voor gelijke aantallen nucleonen (2022-1 vraag 16). Bij 2026-2 vraag 2 krijg je een punt voor het inzicht dat er 70% over is en voor de formule met de opgezochte halveringstijd.

Uitgewerkt voorbeeld

Cesium-137 (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 2)

Cs-137 heeft een halveringstijd van 30 jaar. Na hoeveel jaar is de activiteit met 30% afgenomen?

  1. Er is dan 70% over:
  2. 15 jaar

Controle: minder dan één halveringstijd, want er is meer dan 50% over. βœ“

Activiteit van 1,0 Β΅g Cs-137 (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 23)

  1. 3,2·10⁢ Bq

Valkuilen

  • β€œAfgenomen met 30%” lezen als β€œ30% over”.
  • niet omrekenen naar seconden in .
  • voor activiteit en voor massagetal door elkaar halen.
  • Bij β⁻-verval het atoomnummer verlagen in plaats van verhogen.
  • Tellen in hele halveringstijden terwijl geen veelvoud van is. Gebruik dan de formule.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt