Prioriteit: 🟠 Midden

In 3 van de 8 examenjaren, als korte redeneervraag (1–2p): welke straling, achtergrondstraling, besmetting of bestraling, waarom MRI veiliger is dan CT.

Wat moet je kunnen?

  • De soorten straling vergelijken op ioniserend en doordringend vermogen.
  • Bestraling en besmetting onderscheiden en risico’s beoordelen.
  • Achtergrondstraling herkennen in metingen.

De kern

StralingWat is hetIoniserend vermogenDrachtTegen te houden door
αheliumkern zeer grootcm’s in luchtpapier, huid
β⁻ / β⁺elektron / positronmiddelm’s in luchtenkele mm aluminium
γ, röntgenfotonenkleingrootdik lood of beton (alleen verzwakken, zie Halveringsdikte)
  • Bestraling: de bron zit buiten het lichaam; weglopen of afschermen helpt.
  • Besmetting: radioactieve stof zit op of in het lichaam; je blijft bestraald worden.
  • Een α-straler in het lichaam is gevaarlijk: alle energie komt op een kleine plek terecht.
  • Achtergrondstraling komt van kosmische straling en de bodem; trek die af van een meting.
  • MRI en echografie gebruiken geen ioniserende straling (zie Medische beeldvormingstechnieken).

Zo wordt het gevraagd

  • Controlemethoden om aan te tonen dat een Geigerteller geen alfadeeltjes en geen gammastraling registreert (2022-3 vraag 12).
  • Verklaren dat in een meetreeks zonder bron achtergrondstraling wordt gemeten (2022-1 vraag 21).
  • Waarom MRI veiliger is dan een CT-scan: geen ioniserende straling (2018-1 vraag 17; 2022-2 vraag 10).
  • Dracht van β-straling in glas met een grafiek en de dichtheid (2018-2 vraag 20, 4p).

Zo formuleer je het antwoord. Antwoord met het doordringend vermogen en het ioniserend vermogen: alfa wordt al door papier tegengehouden, bèta door een dun metalen plaatje, gamma nauwelijks. Beschrijf bij een controleproef wat je tussen bron en teller zet en wat je dan verwacht te meten. Bij MRI tegenover CT: noem dat CT ioniserende straling gebruikt en MRI niet, en dat ioniserende straling schadelijk kan zijn.

Zo scoor je de punten. Meestal 1p per inzicht: bij 2022-3 vraag 12 1p voor de proef met papier (alfa) en 1p voor de proef met een metalen plaatje (gamma); bij 2018-1 vraag 17 1p voor “CT ioniserend, MRI niet” en 1p voor het gezondheidsrisico. 2022-1 vraag 21 en 2022-2 vraag 10 zijn 1p.

Uitgewerkt voorbeeld

Welke straling? (examenstijl, vergelijk 2022-3 vraag 12)

Een teller meet een bron. Met een vel papier ertussen verandert de telling niet; met 5 mm aluminium daalt hij tot de achtergrond.

  1. Papier houdt niets tegen: er is geen α.
  2. Aluminium houdt alles tegen: er is geen γ (die zou er grotendeels doorheen gaan).
  3. De bron zendt dus β-straling uit.

Valkuilen

  • Denken dat γ-straling helemaal wordt tegengehouden (hij wordt alleen verzwakt).
  • Bestraling en besmetting door elkaar halen.
  • α-straling als ongevaarlijk bestempelen, ook bij inname.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt