Prioriteit: 🟠 Midden
In 3 van de 8 onderzochte examenjaren: een reden voor een norm, een berekening aan broeikaseffect of explosiegevaar, of maatregelen voor veiligheid (1–3p).
Wat moet je kunnen?
- Uitleggen waarom een norm voor een stof laag is (giftig, zure regen, broeikasgas).
- Het effect op het broeikaseffect berekenen met GWP-waarden.
- Redenen geven waarom een procesaanpassing veiliger is, en berekenen of er explosiegevaar is.
De kern
- Grenswaarde: maximaal toegestane concentratie; vergelijk je berekende ppm of mg m⁻³ ermee (zie Percentage ppm en ppb).
- GWP (global warming potential): hoeveel keer sterker een gas bijdraagt aan het broeikaseffect dan CO₂. Bijdrage = massa × GWP (in kg CO₂-equivalent).
- SO₂ en NOₓ: giftig en veroorzaken zure regen.
- Veiligheid: verdunnen met een inerte stof (warmte wordt opgenomen, reactie verloopt rustiger), temperatuur bewaken, reactiewarmte afvoeren.
- Explosiegevaar inschatten: reactiewarmte → temperatuurstijging met (zie Reactie-energie exotherm endotherm).
Zo wordt het gevraagd
- “Geef een reden dat de norm vereist dat de maximale uitstoot van SO₂ laag is” (2025-1): 1p.
- “Geef twee redenen waarom het toevoegen van propanon aan de instroom in R3 bijdraagt aan een veilig proces” (2018-1): 2p.
- “Ga door berekening na of er in dit geval sprake is van explosiegevaar” (2018-1): 3p.
- Afname van de bijdrage aan het broeikaseffect berekenen met GWP-waarden (2023-2).
Uitgewerkt voorbeeld
Broeikaseffect met GWP (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 25)
Een fabriek stoot jaarlijks 10 kg koelgas uit met GWP = 1300. Het wordt vervangen door een gas met GWP = 4 (zelfde massa).
- Oud: kg CO₂-eq
- Nieuw: kg CO₂-eq
- Afname: 1,30·10⁴ kg CO₂-equivalent per jaar (afgerond)
Valkuilen
- Bij GWP de massa vergeten te vermenigvuldigen.
- Algemene antwoorden geven (“slecht voor het milieu”) zonder concreet effect te noemen.
Test jezelf
Waarom moet de uitstoot van SO₂ laag zijn?
SO₂ is giftig en vormt met water zure regen.
Waarom kan het verdunnen van een reactiemengsel met een inerte stof een proces veiliger maken?
De reactiewarmte wordt over meer stof verdeeld, dus de temperatuur stijgt minder; bovendien verloopt de reactie langzamer.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2018 tijdvak 1, vraag 17 en 19: veiligheid door propanon, explosiegevaar berekenen (2p + 3p)
- 2023 tijdvak 2, vraag 25: afname broeikaseffect met GWP-waarden
- 2025 tijdvak 1, vraag 10: reden voor een lage SO₂-norm (1p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 37,5%.
- 2025 tijdvak 1: vraag 10
- 2023 tijdvak 2: vraag 22, 25
- 2018 tijdvak 2: vraag 21
- 2018 tijdvak 1: vraag 17, 19