Percentage ppm en ppb

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 onderzochte examenjaren, als “toon aan dat het gehalte … ppm is” of als stap in een grotere berekening, vaak met een vergelijking met een grenswaarde (2–4p).

Wat moet je kunnen?

• Een massa-ppm of volume-ppm berekenen en aantonen.
• Een gegeven ppm-gehalte terugrekenen naar een massa, volume of mol.
• Een uitkomst vergelijken met een grenswaarde en een conclusie trekken.
• Omrekenen tussen ppm, mg kg⁻¹, µg g⁻¹ en (bij water) mg L⁻¹.

De kern

$\text{massa-ppm}=\frac{m_{\text{stof}}}{m_{\text{totaal}}}\times 10^6\text{volume-ppm}=\frac{V_{\text{stof}}}{V_{\text{totaal}}}\times 10^6\text{ppb: }\times 10^9$

Gelijk aan 1 massa-ppm	Gelijk aan 1 ppb
1 mg per kg	1 µg per kg
1 µg per g	1 ng per g
≈ 1 mg per L water ($\rho$ = 1,0 kg L⁻¹)	≈ 1 µg per L water

• Teller en noemer in dezelfde eenheid zetten voordat je deelt.
• Bij gassen: volume-ppm via het molair volume (zie Molair volume van gassen); bij gelijke $T$ en $p$ is volume-ppm = mol-ppm.
• Bij een andere vloeistof dan water: reken via de dichtheid van volume naar massa.

Zo wordt het gevraagd

• “Toon dit aan” voor een gehalte van 2,0 massa-ppm Cl uit tabletgegevens (2026-1 vraag 6): reken naar het getal toe.
• Het aantal tabletten tot een grenswaarde in ppm wordt overschreden (2026-1 vraag 7).
• “Bereken het gehalte N₂O₄ in de cabine in volume-ppm”, gevolgd door vergelijking met 300 volume-ppm (2024-2).
• Een gehalte in µg per g omrekenen naar massa (2023-2), of massa-ppm via de dichtheid naar massa per liter (2022-2).

Uitgewerkt voorbeeld

Massa-ppm aantonen (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 6)

Een tablet levert 4,0 g actief chloor in een bubbelbad met 2000 L water ($\rho$ = 1,0 kg L⁻¹). Toon aan dat het gehalte 2,0 massa-ppm is.

1. Massa water: $2000\times 1,0=2,0\cdot 10^3$ kg $=2,0\cdot 10^6$ g
2. $\frac{4,0}{2,0\cdot 10^6}\times 10^6=$ 2,0 massa-ppm ✓

Volume-ppm en grenswaarde (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 25)

In een cabine van 20 m³ komt 0,050 mol gas vrij (298 K, $V_{\text{m}}=2,45\cdot 10^{-2}$ m³ mol⁻¹). Grenswaarde: 300 volume-ppm.

1. $V_{\text{gas}}=0,050\times 2,45\cdot 10^{-2}=1,225\cdot 10^{-3}$ m³
2. $\frac{1,225\cdot 10^{-3}}{20}\times 10^6=$ 61 volume-ppm
3. Onder de grenswaarde van 300 volume-ppm: geen overschrijding.

Valkuilen

• Teller in g en noemer in kg zetten (factor 1000 fout).
• Massa-ppm en volume-ppm door elkaar halen.
• 1 mg L⁻¹ = 1 ppm gebruiken bij een vloeistof die niet (bijna) water is.
• Bij “toon aan” terugrekenen vanuit het gegeven antwoord.
• ppm en ppb verwisselen (10⁶ tegenover 10⁹).

Test jezelf

Een grond bevat 0,30 mg lood per kg. Hoeveel ppm en ppb is dat?

0,30 ppm = 300 ppb.

Grenswaarde 5,0 ppm; elke tablet verhoogt het gehalte met 1,0 ppm. Bij het hoeveelste tablet wordt de grens overschreden?

Na 5 tabletten zit je precies op 5,0 ppm; het 6e tablet brengt je erboven.

Een monster bevat 12 µg per g van een stof. Hoeveel massa-ppm is dat?

12 ppm (µg per g = 10⁻⁶).

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2026 tijdvak 1, vraag 6–7: 2,0 massa-ppm aantonen, aantal tabletten tot de grenswaarde (3p + 2p)
• 2024 tijdvak 2, vraag 25: volume-ppm N₂O₄ in een cabine, vergelijken met de grens (4p)
• 2022 tijdvak 2, vraag 10: massa-ppm via dichtheid naar massa per liter
• 2019 tijdvak 1, vraag 20: massa-ppm N uit een ijklijn omrekenen naar een dosis

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 6 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 75%.

• 2026 tijdvak 1: vraag 6, 7
• 2024 tijdvak 2: vraag 25
• 2023 tijdvak 2: vraag 9
• 2022 tijdvak 3: vraag 23
• 2022 tijdvak 2: vraag 10
• 2021 tijdvak 3: vraag 11
• 2019 tijdvak 1: vraag 20

---

Ondersteunende onderwerpen

• Mol en molaire massa
• Molair volume van gassen
• Dichtheid

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Milieu- en gezondheidsaspecten van productieprocessen
• Stoichiometrische berekeningen