Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, als “bereken het rendement” (3–4p) of als correctiefactor in een grotere berekening.
Wat moet je kunnen?
- Het rendement van een reactie berekenen uit massa’s, via de theoretische opbrengst.
- Met een gegeven rendement de benodigde beginstof of de werkelijke opbrengst berekenen.
- Rendementen van meerdere stappen combineren.
- Een energierendement berekenen, en uitleggen waarom recirculatie het rendement verhoogt.
De kern
- Theoretische opbrengst: met een stoichiometrische berekening vanuit de stof in ondermaat (zie Stoichiometrische berekeningen).
- Werk met mol of massa, maar vergelijk dezelfde grootheid.
| Wat is gevraagd? | Rekenregel |
|---|---|
| opbrengst bij rendement | theoretisch × |
| benodigde beginstof bij rendement | theoretisch nodig ÷ |
| totaal rendement van stappen |
- Het rendement kan ook uit een gegeven E-factor volgen (zie Atoomeconomie en E-factor).
Zo wordt het gevraagd
- “Bereken het rendement van deze omzetting” met gegeven massa beginstof en product (2022-1): 3p.
- ”… heeft een omzetting/rendement van 86,4%. Bereken de massa … die moet worden gebruikt” (2023-1).
- “Bereken het energierendement van deze omzetting van biomassa tot bewerkte biomassa” (2026-2).
- “Bereken het rendement van deze reactie” met een gegeven E-factor (2026-2, 2025-2).
- “Geef aan waarom door de recirculatie het rendement in R3 hoger wordt” (2018-2).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf rendement = werkelijke opbrengst / theoretische opbrengst × 100% en bereken de theoretische opbrengst via mol en de molverhouding uit de reactievergelijking. Moet je met een gegeven rendement terugrekenen naar de benodigde beginstof, deel dan door het rendement (× 10²/86,4).
Zo scoor je de punten. 1p voor de molaire massa’s, 1p voor de omrekening naar de maximale (theoretische) opbrengst en 1p voor het rendement (2022-1 vraag 16). Bij 2023-1 vraag 17 (4p) komt er 1p bij voor het verwerken van het rendement.
Uitgewerkt voorbeeld
Rendement berekenen (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 16)
Uit 10,0 g salicylzuur ( = 138,12) wordt 11,2 g aspirine ( = 180,16) verkregen; molverhouding 1 : 1.
- mol
- Theoretisch: g aspirine
- 85,9%
Controle: het rendement is kleiner dan 100%. ✓
Benodigde beginstof (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 17)
Je wilt 500 g ethylethanoaat ( = 88,10) uit ethanol ( = 46,07), molverhouding 1 : 1, rendement 86,4%.
- mol
- Nodig bij 86,4%: mol ethanol
- 303 g ethanol
Controle: meer dan 5,675 × 46,07 = 261 g, omdat een deel niet omgezet wordt. ✓
Valkuilen
- Door het rendement delen waar je moet vermenigvuldigen (of andersom). Vraag je af: moet het getal groter of kleiner worden?
- De theoretische opbrengst berekenen vanuit de stof in overmaat.
- Massa’s van verschillende stoffen direct delen zonder via mol om te rekenen.
- Rendementen van twee stappen optellen in plaats van vermenigvuldigen.
Test jezelf
Stap 1 heeft een rendement van 90%, stap 2 van 80%. Wat is het totale rendement?
: 72%.
Een batterij levert 70% van J als nuttige energie. Hoeveel is dat?
3,5·10⁵ J
Waarom verhoogt het terugvoeren van onomgezette beginstof het rendement?
De beginstof krijgt een nieuwe kans om te reageren in plaats van verloren te gaan.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 16 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 19 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 10 · 5 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 4 · 5 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 17 · 4 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 25 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 16 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 16 · 4 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 4 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 25 · 1 punt antwoord — Toelichting per vindplaats