Prioriteit: 🔴 Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, vaak als arceer- of berekenvraag in een vraag-aanboddiagram (2–3p).

Wat moet je kunnen?

  • Consumenten- en producentensurplus aanwijzen en arceren in een grafiek.
  • De surplussen berekenen als oppervlakte (meestal een driehoek).
  • Beredeneren hoe een heffing, subsidie, prijsregulering of prijsdiscriminatie de surplussen verandert.

De kern

SurplusTussenBetekenis
consumentensurplusvraaglijn en marktprijsbetalingsbereidheid − betaalde prijs
producentensurplusmarktprijs en aanbodlijnontvangen prijs − minimale prijs (marginale kosten)
totaal surplusvraaglijn en aanbodlijn, tot de verhandelde hoeveelheidCS + PS (+ overheid)

  • Oppervlakte driehoek: .
  • Ingrijpen (heffing, maximumprijs) of marktmacht verkleint het totale surplus: er ontstaat een welvaartsverlies (zie Totaal surplus en Pareto-efficiëntie).
  • Bij perfecte prijsdiscriminatie wordt het consumentensurplus nul: de aanbieder vraagt ieder zijn betalingsbereidheid (zie Prijsdiscriminatie).

Zo wordt het gevraagd

  • “Analyseer het effect … op het producentensurplus … Arceer in de figuur in de uitwerkbijlage” (2024-2 vraag 20, 3p).
  • “Arceer … het subsidiebedrag” en “Arceer … het verloren surplus” (2023-2 vraag 9).
  • “Leg de gevolgen uit … voor het consumentensurplus van de startups” bij een veiling met gesloten bod (2022-2 vraag 21).
  • “Verklaar de stelling van de woordvoerder” over het consumentensurplus van daluurreizigers (2019-2 vraag 15).

Zo formuleer je het antwoord. Bij een arceervraag arceer je precies de vlakken die de vraag noemt (subsidie, verloren surplus, verandering van het producentensurplus). Staat er “analyseer” of “verklaar” bij, zeg dan in woorden waarom het surplus per saldo stijgt of daalt. Bij een uitlegvraag gebruik je de definitie: consumentensurplus = betalingsbereidheid − betaalde prijs.

Zo scoor je de punten. Arceren levert 1p per juist vlak op (2023-2 vraag 9). Bij 2024-2 vraag 20 2p voor drie juiste arceringen (twee juist: 1p) en 1p voor de verklaring van de totale verandering.

Uitgewerkt voorbeeld

Surplussen berekenen

Vraag: ; aanbod: .

  1. Evenwicht: ,
  2. Vraaglijn raakt de prijsas bij ; aanbodlijn bij
  3. Consumentensurplus: €400
  4. Producentensurplus: €400

Controle: in de figuur hierboven zijn beide driehoeken even groot. ✓

Valkuilen

  • De driehoek tot de hoeveelheidsas arceren in plaats van tot de prijslijn.
  • Het consumentensurplus rekenen tot de aanbodlijn in plaats van tot de prijs.
  • Bij een heffing het heffingsbedrag (overheidsopbrengst) meerekenen als verloren surplus: alleen de driehoek is verlies.
  • Vergeten het snijpunt met de prijsas te berekenen (zet in).

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt