Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, als arceervraag (verandering van het surplus) of als uitleg waarom een uitkomst wel of niet Pareto-efficiënt is.
Wat moet je kunnen?
- Het totale surplus en het welvaartsverlies aanwijzen en berekenen.
- Uitleggen wanneer een uitkomst Pareto-efficiënt is.
- Onderscheid maken tussen de omvang en de verdeling van het surplus.
De kern
| Situatie | Totaal surplus |
|---|---|
| volkomen concurrentie, geen externe effecten | maximaal: Pareto-efficiënt |
| monopolie (P > MK) | lager: welvaartsverlies (Harberger-driehoek, zie Marktmacht en welvaartsverlies (Harberger-driehoek)) |
| heffing, subsidie, min- of maxprijs | lager: welvaartsverlies |
| perfecte prijsdiscriminatie | maximaal, maar alles gaat naar de producent |
- Pareto-efficiënt betekent: bij de verhandelde hoeveelheid is de betalingsbereidheid van de laatste koper gelijk aan de marginale kosten ().
- Omvang (doelmatigheid) en verdeling (wie krijgt het surplus) zijn verschillende vragen.
Zo wordt het gevraagd
- “Arceer … de vlakken die deze verandering van het totale surplus bij winstmaximalisatie weergeven.” (2026-1 vraag 4).
- “Leg uit dat het nieuwe marktevenwicht Pareto-efficiënt is” na het wegvallen van een patent (2025-2 vraag 6).
- “Leg beide effecten uit op het surplus”: omvang én verdeling (2023-1 vraag 5).
Zo formuleer je het antwoord. Bij arceren van een verandering splits je in de delen die de vraag noemt (het effect van de andere prijs en dat van de andere afzet). Bij Pareto-efficiëntie gebruik je de definitie letterlijk: niemand kan erop vooruitgaan zonder dat een ander erop achteruitgaat, en koppel je dat aan een maximaal totaal surplus.
Zo scoor je de punten. 2p: bij 2026-1 vraag 4 1p per juist gearceerd deel (prijs, afzet); bij 2025-2 vraag 6 1p voor het maximale totale surplus en 1p voor de definitie toegepast op het evenwicht. Bij 2023-1 vraag 5 1p voor de omvang en 1p voor de verdeling van het surplus.
Uitgewerkt voorbeeld
Welvaartsverlies bij monopolie (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 4)
Vraag , .
- Volkomen concurrentie:
- Monopolie: ,
- Welvaartsverlies: €800
Arceren: de driehoek tussen en , onder de vraaglijn en boven de MK-lijn.
Valkuilen
- Denken dat een hogere winst altijd een hoger totaal surplus betekent.
- Een verschuiving van consumentensurplus naar producentensurplus een welvaartsverlies noemen (dat is alleen herverdeling).
- Pareto-efficiënt verwarren met “rechtvaardig”.
Test jezelf
Waarom is een monopolie niet Pareto-efficiënt?
Er worden eenheden niet geproduceerd waarvoor de betalingsbereidheid hoger is dan de marginale kosten.
Is perfecte prijsdiscriminatie Pareto-efficiënt?
Ja: de verhandelde hoeveelheid is die van volkomen concurrentie, alleen gaat al het surplus naar de producent.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 9 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 1 · 1 punt antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 2 · 1 punt antwoord — Toelichting per vindplaats