Prioriteit: 🟢 Laag
In 1 van de 8 examenjaren (2023 tijdvak 2), als rekenvraag van 5p met de roodverschuiving van een spectraallijn.
Wat moet je kunnen?
- De radiale snelheid berekenen met .
- Uit het teken van afleiden of een ster nadert of wegbeweegt.
De kern
- is de golflengte in het laboratorium (spectraallijn van het element, zie Energieniveaus en spectraallijnen).
- : roodverschuiving, de ster beweegt weg. : blauwverschuiving, hij nadert.
- Alleen de snelheid langs de kijklijn (radiale snelheid) is zo te meten.
- Het principe: zie Dopplereffect.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit of de Orionnevel van ons af beweegt of naar ons toe beweegt. Bereken de radiale snelheid van de Orionnevel.” (2023-2 vraag 10)
Zo formuleer je het antwoord. Zeg eerst of de gemeten golflengte groter of kleiner is (roodverschuiving: van ons af), bereken dan en , in het gevraagde aantal significante cijfers.
Zo scoor je de punten. 5p, 1p per onderdeel: roodverschuiving herkennen, consequente conclusie over de richting, gebruik van , completeren en significantie (2023-2 vraag 10).
Valkuilen
- De gemeten golflengte als in de noemer gebruiken zonder te beseffen dat het verschil klein is (maakt weinig uit, maar gebruik de laboratoriumwaarde).
- nm en m door elkaar in het verschil.
- Het teken niet interpreteren.
Test jezelf
Een lijn van 656,30 nm wordt gemeten bij 656,34 nm. Hoe snel en in welke richting beweegt de ster?
m/s, van ons af (roodverschuiving).
Waarom kun je met deze methode niet meten hoe snel een ster dwars langs de hemel beweegt?
Een beweging loodrecht op de kijklijn geeft geen dopplerverschuiving.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vraag uit een echt examen
- 2023 tijdvak 2, vraag 10: bewegingsrichting en radiale snelheid van de Orionnevel (5p)
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 1 van de 8 examenjaren — 12,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2023 tijdvak 2 vraag 10 · 5 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
- 2023 tijdvak 2: vraag 10
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)