Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, meestal met een uitwerkbijlage: assen kiezen, een rechte lijn tekenen en uit de helling een constante bepalen (4–5p).
Wat moet je kunnen?
- Bij een gegeven formule bepalen wat je tegen wat moet uitzetten om een rechte lijn te krijgen.
- De constante bepalen uit de helling (of het snijpunt met de verticale as).
- Een log-log-diagram gebruiken voor een machtsverband.
- Uitleggen waarom een rechte lijn door alle meetpunten nauwkeuriger is dan één meetpunt.
De kern
| Verband | Zet uit | Helling |
|---|---|---|
| tegen | ||
| tegen | ||
| tegen | ||
| tegen | ||
| tegen | (snijpunt ) | |
| tegen | (snijpunt ) |
Stappen:
- Herschrijf de formule tot de vorm .
- Kies de assen en reken de meetwaarden om.
- Teken de beste rechte lijn (niet door de punten verbinden).
- Bepaal de helling met twee ver uit elkaar liggende punten op de lijn.
Zo wordt het gevraagd
- Coördinatentransformatie van naar een rechte lijn (2022-1 vraag 10, 4p).
- Aantonen dat tegen een rechte lijn door de oorsprong geeft met helling (2022-1 vraag 13, 5p).
- Constanten en uit helling en snijpunt in een –-diagram (2026-1 vraag 13, 4p).
- Assen benoemen ( tegen ) en de constante uit de helling bepalen (2021-1 vraag 12, 5p).
Zo formuleer je het antwoord. Herschrijf de formule in de vorm en zeg welke grootheid op welke as komt (bijvoorbeeld tegen ). De constante volgt uit de helling of het snijpunt met de verticale as; bereken de helling met twee punten ver uit elkaar op de trendlijn en geef de eenheid.
Zo scoor je de punten. Bij 2021-1 vraag 12 (5p) 1p per as, 1p voor het inzicht “constante = helling”, 1p voor de eenheid en 1p voor completeren. Bij 2026-1 vraag 13 krijg je punten voor uit de steilheid en uit het snijpunt; aflezen mag binnen een kleine marge.
Uitgewerkt voorbeeld
Veerconstante uit T² tegen m (examenstijl, vergelijk 2021-1 vraag 12)
Voor een massa-veersysteem geldt . De grafiek van tegen is een rechte lijn met helling 0,16 s²/kg.
- Kwadrateer: , dus helling
- N/m
Machtsverband in een log-log-diagram (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 13)
De rechte lijn in een –-diagram gaat door en . Helling 2, dus .
Valkuilen
- De helling bepalen met twee meetpunten in plaats van twee punten op de getekende lijn.
- Vergeten de eenheid van de helling te geven (hier s²/kg).
- De formule niet eerst herschrijven, waardoor je de verkeerde grootheden uitzet.
- Bij een log-log-diagram de assen als gewone schaal aflezen.
Test jezelf
Voor een slinger geldt . Wat zet je uit om te bepalen?
tegen : de helling is .
Waarom is een lijn door alle meetpunten beter dan één meetpunt?
Toevallige meetfouten middelen uit.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 1, vraag 20: handelingen in een -diagram uitvoeren (4p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2019 tijdvak 2, vraag 20: grootte van d voor de buitenste ring bepalen (4p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2026 tijdvak 1, vraag 15: periode van Delta Cephei en de afstand tot de KMW (4p) · antwoord · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 13 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 1 vraag 15 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 26 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 27 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 20 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 10 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 13 · 5 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 3 vraag 21 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 12 · 5 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 20 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 1 vraag 13 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 14 · 1 punt antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen: vaardigheid)