Parallelschakeling

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 onderzochte examenjaren, vaak als tekenvraag (weerstand of meter parallel) of als redenering over wat er gebeurt als je een tak toevoegt.

Wat moet je kunnen?

• De vervangingsweerstand berekenen.
• Met stroomdeling de stroom per tak bepalen.
• Beredeneren wat een extra parallelle weerstand doet met stromen, spanningen en de felheid van lampjes.
• Een weerstand of spanningsmeter correct parallel tekenen.

De kern

$U_{\text{tot}}=U_1=U_2{I}_{\text{tot}}=I_1+I_2\frac{1}{R_{\text{tot}}}=\frac{1}{R_1}+\frac{1}{R_2}$

• $R_{\text{tot}}$ is altijd kleiner dan de kleinste takweerstand.
• De stroom verdeelt zich omgekeerd evenredig met de weerstand: de kleinste weerstand krijgt de grootste stroom.
• $n$ gelijke weerstanden $R$ parallel: $R_{\text{tot}}=\frac{R}{n}$.
• Een extra tak verlaagt $R_{\text{tot}}$, dus de totale stroom neemt toe.
• Gemengde schakelingen: combineer met Serieschakeling; alleen beredeneren en eenvoudig rekenen.

Zo wordt het gevraagd

• Effect van een weerstand parallel aan lampje L1 op de stroomverdeling en de felheid van beide lampjes (2025-2 vraag 4, 4p).
• Een extra weerstand parallel aan een lampje tekenen (2025-2 vraag 3) of een spanningsmeter parallel aan de kleirol (2023-2 vraag 20).
• Een regelbare weerstand parallel aan een LED om de stroom erdoor te verlagen (2022-3 vraag 4).
• Draairichting van een volumeknop: parallelweerstand kleiner maken voor een lagere spanning (2019-2 vraag 9).

Uitgewerkt voorbeeld

Twee weerstanden parallel

30 Ω en 60 Ω parallel op 12 V.

1. $\frac{1}{R_{\text{tot}}}=\frac{1}{30}+\frac{1}{60}=\frac{3}{60}\Rightarrow R_{\text{tot}}=20\Omega$
2. $I_{\text{tot}}=\frac{12}{20}=0,60$ A
3. $I_{30}=\frac{12}{30}=0,40$ A en $I_{60}=\frac{12}{60}=0,20$ A

Controle: $0,40+0,20=0,60$ A. ✓

Parallelweerstand bij een lampje (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 4)

L1 en L2 staan in serie. Er komt een weerstand parallel aan L1.

1. De weerstand van het deel “L1 met parallelweerstand” wordt kleiner, dus $R_{\text{tot}}$ daalt en $I_{\text{tot}}$ stijgt.
2. Door L2 gaat de hele stroom: L2 brandt feller.
3. Over L2 staat meer spanning, dus over L1 minder: L1 brandt minder fel.

Valkuilen

• $R_{\text{tot}}=R_1+R_2$ gebruiken bij parallel.
• $\frac{1}{R_{\text{tot}}}$ uitrekenen en vergeten om te keren.
• Denken dat een extra tak de stroom door de andere takken verandert terwijl de bronspanning direct over de takken staat (dan verandert die niet).
• Bij een gemengde schakeling de spanning over een parallel deel gelijk nemen aan de bronspanning.

Test jezelf

Drie weerstanden van 90 Ω staan parallel. Wat is $R_{\text{tot}}$?

$\frac{90}{3}=30\Omega$.

Een lamp staat direct op een bron. Je zet er een tweede lamp parallel aan. Brandt de eerste lamp feller, minder fel of even fel?

Even fel: de spanning over de eerste lamp blijft de bronspanning.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2025 tijdvak 2, vraag 3–4: parallelweerstand bij een lampje (2p + 4p)
• 2019 tijdvak 2, vraag 9: volumeknop met parallelweerstand (3p)
• 2018 tijdvak 1, vraag 23: accu en zonnepaneel parallel (4p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 6 van de 8 onderzochte examenjaren (2018-2026, 2020: geen examen gehouden) — 75%.

• 2026 tijdvak 1: vraag 9
• 2025 tijdvak 2: vraag 3, 4
• 2023 tijdvak 2: vraag 20
• 2022 tijdvak 3: vraag 4
• 2019 tijdvak 2: vraag 9
• 2018 tijdvak 1: vraag 23

---

Ondersteunende onderwerpen

• Wet van Ohm

Onderwerpen die dit ondersteunt

• (geen)