Spanning

Prioriteit: 🟠 Midden

In 3 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal als spanningsdeling of als tekenvraag met een spanningsmeter (2–3p).

Wat moet je kunnen?

• Rekenen met $U=\frac{\Delta E}{Q}$.
• Spanningsdeling en de spanningswet gebruiken ($U_{AC}=U_{AB}+U_{BC}$).
• Een spanningsmeter correct parallel tekenen.

De kern

$U=\frac{\Delta E}{Q}{U}_{AC}=U_{AB}+U_{BC}$

• Eenheid: volt $=$ J/C.
• Een spanningsmeter meet het verschil tussen twee punten en staat parallel over de component.
• Langs een weerstandsdraad verdeelt de spanning zich gelijkmatig: halverwege staat de helft van de spanning.
• Versnellen van lading over een spanning: $\Delta E_{\text{k}}=qU$ (zie Elektronvolt).
• Verband met stroom: zie Wet van Ohm.

Zo wordt het gevraagd

• Een spanning van 3,0 V over een deel van een kleicilinder verklaren met spanningsdeling (2026-2 vraag 16).
• Beargumenteren hoe je aansluitpunt B verplaatst om de spanning over een lampje naar 3,0 V te brengen (2026-2 vraag 17).
• Met de spanningswet van Kirchhoff laten zien dat $U_{AC}=U_{AB}+U_{BC}$ (2022-2 vraag 9).
• Spanning tussen A en C uit de stand van het contactpunt op een weerstandsdraad (2021-2 vraag 19).

Uitgewerkt voorbeeld

Weerstandsdraad (examenstijl, vergelijk 2021-2 vraag 19)

Over een homogene draad van 1,00 m staat 12 V. Het contactpunt C zit op 0,25 m van A. $U_{AC}=\frac{0,25}{1,00}\times 12=$ 3,0 V

Valkuilen

• Een spanningsmeter in serie tekenen.
• Spanning en stroom verwarren (“er gaat spanning door de lamp”).
• Bij spanningsdeling de verhouding van de weerstanden omdraaien.

Test jezelf

Een batterij van 9,0 V verplaatst 2,0 C lading. Hoeveel energie levert hij?

$\Delta E=U\cdot Q=9,0\times 2,0=18$ J.

$U_{AB}=4,5$ V en $U_{BC}=7,5$ V. Hoe groot is $U_{AC}$?

$4,5+7,5=12,0$ V.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2026 tijdvak 2, vraag 16–17: spanningsdeling in klei (2p + 3p)
• 2021 tijdvak 2, vraag 19: contactpunt op een weerstandsdraad (2p)
• 2022 tijdvak 2, vraag 9: spanningswet van Kirchhoff (2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 3 van de 8 onderzochte examenjaren (2018-2026, 2020: geen examen gehouden) — 37,5%.

• 2026 tijdvak 2: vraag 16, 17
• 2022 tijdvak 2: vraag 9
• 2021 tijdvak 3: vraag 8
• 2021 tijdvak 2: vraag 19

---

Ondersteunende onderwerpen

• Elektrische stroom en lading

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Wet van Ohm
• Elektronvolt