Prioriteit: đź”´ Hoog
In 3 van de 3 examenjaren, vaak als tekststructuurvraag (“bij welke alinea begint deel 3?”, 1p per deel) of als functie van een alinea (1p), en ondersteunend bij bijna alle andere vraagtypen.
Wat moet je kunnen?
- Aangeven bij welke alinea een gegeven tekstdeel begint.
- De functie van een alinea of de relatie tussen twee tekstdelen benoemen.
- Een impliciete relatie (zonder signaalwoord) afleiden, bijvoorbeeld oorzaken uit een tekstgedeelte.
De kern
| Relatie | Signaalwoorden | Herken je aan |
|---|---|---|
| oorzaak-gevolg | doordat, daardoor, want, dus | deel A verklaart waarom B gebeurt |
| doel-middel | om te, zodat, daarvoor | deel A is een manier om B te bereiken |
| standpunt-argument | want, omdat, immers | deel A onderbouwt B |
| algemeen-toelichting | bijvoorbeeld, zo, neem nou | deel A werkt een algemene zin uit B uit |
| tegenstelling | maar, toch, echter, daarentegen | deel A gaat in tegen B |
| opsomming | ten eerste, ook, bovendien | deel A voegt iets toe aan B |
| verwijzing | dit, deze, zo’n, daarom | een woord verwijst naar een eerder deel |
Functies van alinea’s: inleiding (probleem, vraag, aanleiding), uitwerking, voorbeeld, tegenwerping en weerlegging, oplossing, conclusie, samenvatting. Hoe die functies samen de opbouw van een hele tekst vormen (probleem-oplossing, oorzaak-gevolg, betogend en andere), staat in Tekststructuren herkennen.
Relaties tussen teksten (2026-1): een aanvullende oplossing voorstellen, tegenargumenten ontkrachten, een ander standpunt innemen, het gezag van een autoriteit betwijfelen, een historische achtergrond geven.
Zo wordt het gevraagd
- “Bij welke alinea begint deel 3? Bij welke alinea begint deel 4?” met een vooraf gegeven indeling (2024-1, 2024-2, 2025-2): 1p per deel.
- “Welke bewering geeft de functie van alinea 8 en 9 samen het best weer?” (2025-1).
- “Alinea 6 is te beschouwen als een uitwerking van één zin uit alinea 5. Citeer deze zin.” (2024-1).
- Matching: per reactie aangeven welke relatie die heeft met de gedachtegang van tekst 7 (2026-1 vraag 35, 3p).
- Impliciet: “Uit alinea 3 tot en met 5 kun je twee algemene oorzaken afleiden …” (2026-2).
Zo formuleer je het antwoord. Bij “bij welke alinea begint deel …”: zoek de alinea waar de functie verandert (bijvoorbeeld van probleem naar oorzaken, of van standpunt naar tegenargument) en noem alleen het alineanummer. Bij functie- en relatievragen gebruik je de vaste relaties (oorzaak-gevolg, standpunt-argument, algemeen-toelichting, tegenstelling) en noem je beide tekstdelen.
Zo scoor je de punten. Een deel-indeling is 1p per deel, alleen voor het juiste alineanummer (2024-2 vraag 1 en 2: 1p voor “(alinea) 9” en 1p voor “(alinea) 21”). Koppelvragen scoren 1p per juiste koppeling (2026-1 vraag 35: 3p voor drie reacties).
Uitgewerkt voorbeeld
Waar begint deel 3? (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 1)
Gegeven indeling: deel 1 probleem, deel 2 oorzaken, deel 3 mogelijke oplossingen, deel 4 conclusie.
- Lees de eerste zin van elke alinea vanaf het midden van de tekst.
- Zoek de alinea waar de tekst omslaat van “waarom gebeurt dit” naar “wat kunnen we eraan doen” (signaalwoorden: daarom zou, een oplossing is).
- Check dat de alinea ervóór nog over oorzaken gaat en de alinea erna over een oplossing.
- Antwoord: die omslagalinea. De vorige alinea hoort nog bij deel 2. âś“
Functie van een alinea (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 30)
Alinea 7 zegt: “Critici wijzen erop dat de proef maar zes weken duurde.” Alinea 8 begint: “Toch laten latere studies hetzelfde zien.”
- Alinea 7: tegenwerping (een tegenargument).
- Alinea 8: weerlegging van die tegenwerping (signaalwoord toch).
- Samen: een mogelijk tegenargument noemen en ontkrachten.
Valkuilen
- Een deel laten beginnen bij de eerste alinea waar een woord uit de indeling voorkomt, in plaats van waar de functie verandert.
- Op signaalwoorden vertrouwen die iets anders doen dan ze lijken (“dus” als samenvatting in plaats van gevolg).
- Voorbeeld en argument verwarren: een voorbeeld licht toe, een argument onderbouwt.
Test jezelf
"Veel jongeren slapen te weinig. Zo gaat een derde na middernacht naar bed." Welke relatie?
Algemeen-toelichting (de tweede zin geeft een voorbeeld/uitwerking; signaalwoord zo).
"De gemeente plaatst extra prullenbakken om zwerfafval te verminderen." Welke relatie?
Doel-middel (prullenbakken = middel, minder zwerfafval = doel).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 30 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 31 · 3 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 35 · 3 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 26 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 22 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 30 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 2 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 1 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 3 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 8 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 18 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 25 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 26 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 1 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 12 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord bijlage Toelichting per vindplaats
- 2024 tijdvak 1: vraag 1, 3, 6, 8, 18, 23, 25, 26 (structuurvragen, veelal ondersteunend aan andere vraagtypen).
- 2024 tijdvak 2: vraag 1 (structuurindeling), 3/7/12 (oorzaak-gevolg tussen alinea’s), 14.
- 2025 tijdvak 1: vraag 22 (impliciete relatie), vraag 30 (“functie van alinea 8 en 9”).
- 2025 tijdvak 2: vraag 1 (alinea-indeling), vraag 2 (oorzaak-gevolg).
- 2026 tijdvak 1: vraag 30, 31 (doel-middel), vraag 35 (matchingtaak met 7 mogelijke relatietypen — zwaarste voorbeeld, 3p).
- 2026 tijdvak 2: vraag 2, 26 (beide oorzaak-gevolg, als selectietaak uit een lijst).
- Aanwezig in 3 van de 3 examenjaren. Vaak een ondersteunende in plaats van zelfstandig scorende vaardigheid — nodig om andere vraagtypen (vooral bronnenvergelijking en sorteer/synthese) op te lossen.
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)