Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, meestal als los scorepunt “elementbalans juist” of bij het afleiden van een ontbrekende stofstroom.
Wat moet je kunnen?
- Een reactievergelijking of halfreactie controleren op element- en ladingsbalans.
- Met atoombalansen een ontbrekende stof of stofstroom in een schema afleiden.
- Met behoud van massa of energie een uitspraak over een proces onderbouwen.
De kern
| Behoudswet | Toepassing |
|---|---|
| elementbehoud | aantal atomen per element links = rechts |
| ladingbehoud | totale lading links = rechts (ionen, e⁻ in halfreacties) |
| massabehoud | massa beginstoffen = massa producten (in een gesloten systeem) |
| energiebehoud | energie verandert alleen van vorm (zie Berekeningen met vormingswarmten) |
- In een open systeem kan massa “verdwijnen” als een gas ontsnapt; in een gesloten systeem niet.
Zo wordt het gevraagd
- Kloppende elementbalans als apart scorepunt bij elke reactievergelijking (2024-2, 2021-2, 2019-1).
- Ontbrekende stofstromen (H₂, HF, H₂O) afleiden uit behoud van atomen rond een reactor (2023-2).
- “Laat dit zien aan de hand van het schema”: met atoombalansen aantonen dat er geen CO₂ vrijkomt (2018-1).
Zo formuleer je het antwoord. Controleer bij elke reactievergelijking de elementbalans per soort atoom (en de ladingsbalans bij ionen) en schrijf de coëfficiënten erbij. Bij een blokschema of stofstroom redeneer je met behoud van atomen: wat erin gaat, moet eruit komen, dus een ontbrekende stof volgt uit de atomen die over zijn.
Zo scoor je de punten. De elementbalans is vaak een eigen punt: bij 2024-2 vraag 21 1p voor de juiste stoffen links, 1p voor de juiste stoffen rechts en 1p voor de elementbalans (alleen met uitsluitend de juiste formules). Bij 2023-2 vraag 17 (4p) 1p per juist ingevulde stofstroom.
Uitgewerkt voorbeeld
Ontbrekende stofstroom (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 17)
In een reactor gaan CH₄ en H₂O (1 : 1) in; er komt CO en één andere stof uit.
- C: 1 → 1 (CO). O: 1 → 1 (CO).
- H: H-atomen moeten ergens heen: 3 H₂.
- ✓
Valkuilen
- Bij een halfreactie de lading niet controleren.
- In een open systeem verwachten dat de massa gelijk blijft terwijl er gas ontsnapt.
Test jezelf
Klopt qua lading?
Ja: links , rechts .
Kalk (CaCO₃) wordt in een open bak verhit. Waarom wordt de vaste stof lichter?
Er ontstaat CO₂ dat ontsnapt; de totale massa blijft behouden, maar niet alles blijft in de bak.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 2, vraag 17: stofstromen afleiden met behoud van atomen (4p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2018 tijdvak 1, vraag 1: met atoombalansen laten zien dat er geen CO₂ vrijkomt (2p) · antwoord
- 2024 tijdvak 2, vraag 18 en 21: elementbalans als scorepunt in reactievergelijkingen (4p + 3p) · antwoord 18, 21
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 18 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 21 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 17 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 15 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 6 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 24 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- (geen: dit is een basisprincipe)