Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal als los scorepunt “elementbalans juist” of bij het afleiden van een ontbrekende stofstroom.
Wat moet je kunnen?
- Een reactievergelijking of halfreactie controleren op element- en ladingsbalans.
- Met atoombalansen een ontbrekende stof of stofstroom in een schema afleiden.
- Met behoud van massa of energie een uitspraak over een proces onderbouwen.
De kern
| Behoudswet | Toepassing |
|---|---|
| elementbehoud | aantal atomen per element links = rechts |
| ladingbehoud | totale lading links = rechts (ionen, e⁻ in halfreacties) |
| massabehoud | massa beginstoffen = massa producten (in een gesloten systeem) |
| energiebehoud | energie verandert alleen van vorm (zie Berekeningen met vormingswarmten) |
- In een open systeem kan massa “verdwijnen” als een gas ontsnapt; in een gesloten systeem niet.
Zo wordt het gevraagd
- Kloppende elementbalans als apart scorepunt bij elke reactievergelijking (2024-2, 2021-2, 2019-1).
- Ontbrekende stofstromen (H₂, HF, H₂O) afleiden uit behoud van atomen rond een reactor (2023-2).
- “Laat dit zien aan de hand van het schema”: met atoombalansen aantonen dat er geen CO₂ vrijkomt (2018-1).
Uitgewerkt voorbeeld
Ontbrekende stofstroom (examenstijl, vergelijk 2023-2 vraag 17)
In een reactor gaan CH₄ en H₂O (1 : 1) in; er komt CO en één andere stof uit.
- C: 1 → 1 (CO). O: 1 → 1 (CO).
- H: H-atomen moeten ergens heen: 3 H₂.
- ✓
Valkuilen
- Bij een halfreactie de lading niet controleren.
- In een open systeem verwachten dat de massa gelijk blijft terwijl er gas ontsnapt.
Test jezelf
Klopt qua lading?
Ja: links , rechts .
Kalk (CaCO₃) wordt in een open bak verhit. Waarom wordt de vaste stof lichter?
Er ontstaat CO₂ dat ontsnapt; de totale massa blijft behouden, maar niet alles blijft in de bak.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2023 tijdvak 2, vraag 17: stofstromen afleiden met behoud van atomen (4p)
- 2018 tijdvak 1, vraag 1: met atoombalansen laten zien dat er geen CO₂ vrijkomt (2p)
- 2024 tijdvak 2, vraag 18 en 21: elementbalans als scorepunt in reactievergelijkingen
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 62,5%.
- 2024 tijdvak 2: vraag 18, 21
- 2023 tijdvak 2: vraag 17
- 2021 tijdvak 2: vraag 15 (en impliciet bij alle reactievergelijking-vragen)
- 2019 tijdvak 1: vraag 2, 6, 21, 24
- 2018 tijdvak 1: vraag 1
Ondersteunende onderwerpen
- (geen: dit is een basisprincipe)