Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, het vaakst gevraagde onderwerp: 3–5 vergelijkingen per tijdvak, samen vaak 10p of meer.
Wat moet je kunnen?
- Een vergelijking opstellen in molecuulformules of structuurformules, wat de vraag voorschrijft.
- Onbekende stoffen afleiden: ”… tot ijzer en één andere stof”.
- Een totaalvergelijking afleiden door deelreacties op te tellen en weg te strepen.
- Een algemene vergelijking opstellen met CₙH₂ₙ₊₂ of CₓHᵧ-notatie.
De kern
Stappenplan:
- Schrijf de juiste formules van alle beginstoffen en producten. Bepaal zelf de ontbrekende stof met de behoudswetten.
- Maak de elementen kloppend. Begin met het element dat het minst voorkomt; H en O als laatste.
- Bij ionen: maak ook de lading kloppend.
- Maak de coëfficiënten zo klein en geheel mogelijk.
- Totaalvergelijking: zet deelreacties onder elkaar, vermenigvuldig zodat tussenproducten precies wegvallen, tel op en streep weg wat links en rechts staat.
| Scorepunten (vast patroon) | |
|---|---|
| juiste formules links van de pijl | 1 |
| juiste formules rechts van de pijl | 1 |
| juiste elementbalans (alleen met juiste formules) | 1 |
- Aftrek: tribune-ionen of niet-kleinste gehele coëfficiënten kosten 1 punt (zie Correctievoorschrift algemene regels).
- Toestandsaanduidingen alleen als erom gevraagd wordt.
- Volledige verbranding van C/H/O-verbindingen geeft CO₂ en H₂O.
Zo wordt het gevraagd
- “Geef de vergelijking van de reactie die verloopt in R1” (2024-2).
- “Geef de vergelijking van de reactie van ijzer(III)oxide met waterstof tot ijzer en één andere stof” (2026-2).
- “Leid de totaalvergelijking af … Gebruik hierbij reactie 1 en reactie 2” (2025-1, 2024-1, 2023-2).
- “Geef de reactievergelijking voor de vorming van een alkaan via de Fischer-Tropsch-reactie. Gebruik CₙH₂ₙ₊₂” (2026-2).
- “Maak op de uitwerkbijlage de reactievergelijking compleet. Gebruik structuurformules voor de organische deeltjes” (2026-1, 2022-1).
Zo formuleer je het antwoord. Zet eerst de juiste formules links en rechts (molecuulformules of structuurformules, zoals gevraagd), maak dan de balans per element en gebruik de kleinste gehele coëfficiënten. Bij een totaalvergelijking uit deelreacties vermenigvuldig je zo dat tussenproducten tegen elkaar wegvallen.
Zo scoor je de punten. Vaste verdeling: 1p voor de juiste stoffen links, 1p voor de juiste stoffen rechts en 1p voor de elementbalans, en die balans telt alleen bij uitsluitend de juiste formules (2026-2 vraag 1). Bij 2025-1 vraag 6 1p voor het in de juiste verhouding optellen en 1p voor het wegstrepen en vereenvoudigen.
Uitgewerkt voorbeeld
Kloppend maken (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 18)
NH₃ reageert met O₂ tot NO en H₂O.
- N: . H: 3 links, dus rechts.
- O rechts: , dus .
- Alles × 4:
Controle: N 4 = 4, H 12 = 12, O 10 = 4 + 6. ✓
Totaalvergelijking uit deelreacties (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 1)
Reactie 1: Reactie 2:
- CO is een tussenproduct: 1× gevormd, 1× verbruikt, dus beide reacties 1×.
- Optellen:
- CO wegstrepen:
Controle: C 1 = 1, H 8 = 8, O 2 = 2. ✓
Valkuilen
- Formules veranderen om de vergelijking kloppend te krijgen (alleen coëfficiënten mogen veranderen).
- Tribune-ionen laten staan.
- Breuken of een veelvoud als coëfficiënten laten staan.
- In een totaalvergelijking een tussenproduct laten staan.
- Molecuulformules gebruiken terwijl structuurformules gevraagd worden (of andersom).
- Bij “tot … en één andere stof” de andere stof niet zelf afleiden (bij Fe₂O₃ + H₂ is dat H₂O).
Test jezelf
Geef de vergelijking van Fe₂O₃ met H₂ tot ijzer en één andere stof.
Geef de volledige verbranding van ethanol (C₂H₆O).
Fischer-Tropsch: CO en H₂ vormen een alkaan CₙH₂ₙ₊₂ en water. Geef de vergelijking.
Controle met : klopt. ✓
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 5 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 1 vraag 10 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 2 vraag 15 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 2 vraag 18 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2026 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 2 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 12 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 17 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 14 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 1 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 2 vraag 18 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 21 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 6 · 3 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 21 · 4 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 23 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 14 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 9 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 11 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 13 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 1 vraag 9 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 1 vraag 18 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 19 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 2 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 14 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 15 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 6 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 21 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 3 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 8 · 2 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 20 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 5 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 15 · 2 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 25 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 7 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 8 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 15 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 22 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 1, 13, 15, 18, 23
- 2026 tijdvak 1: vraag 4, 5, 10
- 2025 tijdvak 2: vraag 1, 7, 14, 23
- 2025 tijdvak 1: vraag 1, 2, 6, 12, 17
- 2024 tijdvak 2: vraag 18, 21
- 2024 tijdvak 1: vraag 1
- 2023 tijdvak 2: vraag 21, 23
- 2023 tijdvak 1: vraag 1, 6
- 2022 tijdvak 3: vraag 11, 13
- 2022 tijdvak 2: vraag 1, 4, 9
- 2022 tijdvak 1: vraag 14
- 2021 tijdvak 3: vraag 2
- 2021 tijdvak 2: vraag 1, 2, 4, 14, 15
- 2021 tijdvak 1: vraag 4, 9, 18, 19
- 2019 tijdvak 2: vraag 3, 4, 8, 20
- 2019 tijdvak 1: vraag 2, 6, 21
- 2018 tijdvak 2: vraag 7, 8, 15, 22
- 2018 tijdvak 1: vraag 5, 15, 25
Ondersteunende onderwerpen
- Behoudswetten
- Formules van elementen en veelvoorkomende stoffen
- Correctievoorschrift algemene regels