Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, bijna altijd als los scorepunt binnen een teken- of grensstructuurvraag: “Geef ook formele ladingen aan”.
Wat moet je kunnen?
- De formele lading van elk atoom in een lewisstructuur berekenen en op het juiste atoom zetten.
- Uit het aantal bindingen en vrije elektronenparen direct zien of een atoom geladen is.
- Partiële ladingen (δ+/δ−) aangeven in een polaire binding.
- Met ladingen redeneren: waarom is een deeltje reactief, nucleofiel of juist niet meer nucleofiel?
De kern
Snelle herkenning (tel een dubbele binding als 2):
| Atoom | Neutraal | Positief (+) | Negatief (−) |
|---|---|---|---|
| C | 4 bindingen | 3 bindingen, geen vrij paar | 3 bindingen + 1 vrij paar |
| N | 3 bindingen + 1 vrij paar | 4 bindingen | 2 bindingen + 2 vrije paren |
| O | 2 bindingen + 2 vrije paren | 3 bindingen + 1 vrij paar | 1 binding + 3 vrije paren |
| F, Cl, Br, I | 1 binding + 3 vrije paren | – | – |
- De som van alle formele ladingen = de lading van het deeltje.
- Partiële lading: in een polaire atoombinding krijgt het atoom met de hoogste elektronegativiteit δ−, het andere δ+. Het is geen hele lading.
- Zet elke lading bij het atoom waar hij zit, niet los naast de structuur.
- In 2025-1 werd P met vijf bindingen (covalentie 5) geaccepteerd in een fosfaatgroep.
Zo wordt het gevraagd
- “Maak op de uitwerkbijlage de lewisstructuur van deze grensstructuur compleet. Geef ook formele ladingen aan” (2026-2, 2024-2). Het correctievoorschrift geeft een apart scorepunt voor consequent geplaatste formele ladingen.
- “Geef de bindende elektronenparen in de NO₂-groep weer. Geef de formele en partiële lading(en) aan” (2021-1).
- “Leid af wat de lading is van dit ion” aan de hand van het aantal bindingen aan N (2023-1).
- Redeneren: een N-atoom dat een H⁺ heeft opgenomen heeft geen vrij elektronenpaar meer (positief), dus is het niet meer nucleofiel (2025-2).
Zo formuleer je het antwoord. Tel per atoom de valentie-elektronen en vergelijk met het aantal bindingen en vrije elektronenparen om de formele lading te bepalen, en zet die bij het juiste atoom. Een partiële lading (δ+ of δ−) volgt uit het verschil in elektronegativiteit in een binding. Teken vrije elektronenparen consequent met de getekende bindingen.
Zo scoor je de punten. Punten per consequent element: bij 2026-2 vraag 19 (3p) 1p voor de formele lading op het juiste atoom, 1p voor de vrije elektronenparen consequent met de bindingen en 1p voor de tweede formele lading met de rest. Bij 2023-1 vraag 22 1p voor het N-atoom met vier bindingen en 1p voor de conclusie over de lading.
Uitgewerkt voorbeeld
De nitrogroep (examenstijl, vergelijk 2021-1 vraag 23)
In nitromethaan zit N aan C, met een dubbele binding aan het ene O en een enkele binding aan het andere O.
- N: 5 valentie-elektronen, 0 vrije elektronen, 4 bindingen → +1
- O (dubbel): 0
- O (enkel): 3 vrije paren, 1 binding → −1
Controle: en nitromethaan is neutraal. ✓
Lading van een ion afleiden (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 22)
In een ion heeft één N-atoom vier bindingen en verder zijn alle atomen “normaal”.
- N met 4 bindingen en geen vrij paar: .
- Alle andere formele ladingen zijn 0.
- Lading van het ion: 1+.
Valkuilen
- Een lading ergens naast de structuur zetten in plaats van op het atoom.
- Formele ladingen alleen op één grensstructuur zetten en de andere vergeten.
- Bindingen tellen als 2 elektronen in de formule. Je telt het aantal bindingen, niet de bindingselektronen.
- Formele en partiële lading door elkaar halen: δ+/δ− is geen formele lading.
- Vrije elektronenparen vergeten te tekenen, waardoor je lading niet meer klopt.
Test jezelf
Wat is de formele lading van O in H₃O⁺?
3 bindingen + 1 vrij paar: +1
Geef de lewisstructuur van Cl⁺ en leg uit waarom het reactief is.
Cl met 3 vrije elektronenparen en geen bindingen: . Er zitten maar 6 elektronen om Cl, het voldoet niet aan de oktetregel en neemt graag een elektronenpaar op.
In het ethanoaat-ion heeft één O een dubbele en één O een enkele binding met C. Welk O draagt de lading?
Het enkel gebonden O: . Het dubbel gebonden O: . In de andere grensstructuur is het precies andersom.
Geef de partiële ladingen in een C=O-binding.
C δ+ en O δ−, want O heeft de hoogste elektronegativiteit.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 2, vraag 19: grensstructuur compleet maken met formele lading 1+ op C (3p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2024 tijdvak 2, vraag 24: niet-bindende elektronenparen en formele ladingen (3p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2023 tijdvak 1, vraag 20 en 22: grensstructuur met formele ladingen, lading van een ion afleiden (2p + 2p) · antwoord 20, 22
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 19 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 1 vraag 24 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 4 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 15 · 3 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 24 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 10 · 3 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 14 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 20 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 22 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 3 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 3 vraag 2 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 15 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 21 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 1 vraag 9 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 5 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 21 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 21 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 5 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 19
- 2025 tijdvak 2: vraag 4
- 2025 tijdvak 1: vraag 24
- 2024 tijdvak 2: vraag 2, 24
- 2024 tijdvak 1: vraag 15
- 2023 tijdvak 2: vraag 3, 4
- 2023 tijdvak 1: vraag 10, 14, 20, 22
- 2022 tijdvak 3: vraag 2, 15, 21
- 2022 tijdvak 2: vraag 24
- 2021 tijdvak 3: vraag 21
- 2021 tijdvak 2: vraag 5, 6, 21
- 2021 tijdvak 1: vraag 6, 9, 23
- 2019 tijdvak 2: vraag 23
- 2019 tijdvak 1: vraag 5
- 2018 tijdvak 2: vraag 5