Prioriteit: 🔴 Hoog

In 7 van de 8 examenjaren, bijna altijd als “maak de (andere) grensstructuur compleet. Geef formele ladingen aan” (2–3p).

Wat moet je kunnen?

  • Bij een gegeven grensstructuur de andere grensstructuur tekenen, met vrije elektronenparen en formele ladingen.
  • Met pijlen laten zien hoe de elektronenparen verschuiven tussen grensstructuren.
  • Uitleggen waar een lading (of ongepaard elektron) terecht kan komen, en wat dat betekent voor reactiviteit.
  • Mesomerie gebruiken om een eigenschap te verklaren (vlak molecuul, cis/trans door een verschoven dubbele binding).

De kern

Regels voor grensstructuren

  1. Atomen blijven op hun plek, alleen elektronenparen (of een ongepaard elektron) verschuiven.
  2. Het totale aantal elektronen en de totale lading blijven gelijk.
  3. Een vrij paar naast een dubbele binding (of een lading) is het typische startpunt.
  4. Geef in elke grensstructuur de formele ladingen opnieuw aan.
  5. Een grensstructuur mag een atoom zonder octet hebben (bijvoorbeeld C⁺); de vraag zegt dat vaak expliciet.

Notatie: grensstructuren met een dubbelpijl ↔ ertussen, niet met ⇌ (dat is een evenwicht).

Gevolg: de lading of de dubbele binding is verdeeld over meerdere atomen. Dat maakt het deeltje stabieler, en een C–C-binding met gedeeltelijk dubbelbindingskarakter draait minder vrij (vlak molecuul).

VeelvoorkomendGrensstructuren
carboxylaation R–COO⁻− op het ene O ↔ − op het andere O
geprotoneerd keton R₂C=OH⁺+ op O ↔ + op C (C zonder octet)
benzeenringtwee plaatsingen van de dubbele bindingen

Zo wordt het gevraagd

  • “Maak op de uitwerkbijlage deze grensstructuur compleet … Teken ontbrekende elektronenparen. Geef formele ladingen aan” (2022-2, 2026-2).
  • “Teken de twee grensstructuren van […–H]⁺. Geef formele ladingen aan”, waarbij één niet aan de octetregel voldoet (2022-3).
  • “Geef … de andere mesomere grensstructuur van het zuurrestion … Gebruik lewisstructuren” (2021-3).
  • “Leg uit dat … zowel de cis- als de trans-configuratie kunnen hebben” via een verschoven dubbele binding (2021-3).

Zo formuleer je het antwoord. Teken grensstructuren met dezelfde atoomposities en verplaats alleen elektronen (dubbele binding en vrij elektronenpaar); teken in elke grensstructuur de niet-bindende paren en geef de formele ladingen aan. Controleer de totale lading in beide structuren.

Zo scoor je de punten. Bij 2019-2 vraag 23 en 2022-3 vraag 21 (3p) 1p voor de juiste bindingen of structuurformule, 1p voor de niet-bindende elektronenparen in beide grensstructuren en 1p voor de formele ladingen.

Uitgewerkt voorbeeld

Ethanoaat-ion (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 21)

Grensstructuur 1: CH₃–C(=O)–O⁻, het enkel gebonden O heeft 3 vrije paren en lading −.

  1. Pijl van een vrij paar van O⁻ naar de C–O-binding (wordt dubbel).
  2. Pijl van de C=O-binding naar het andere O (wordt vrij paar).
  3. Grensstructuur 2: CH₃–C(–O⁻)=O, nu draagt het andere O de lading −1.

Controle: in beide structuren C met 4 bindingen, totaal lading −1, atomen op dezelfde plek. ✓

Geprotoneerd keton (examenstijl, vergelijk 2022-3 vraag 21)

  • Links: O heeft 3 bindingen en 1 vrij paar: . C: 0.
  • Rechts: het paar van de C=O-binding is naar O verschoven. O: 2 bindingen, 2 vrije paren, lading 0. C: 3 bindingen, geen octet, .
  • Het C-atoom is dus deels positief: daar valt een nucleofiel aan.

Valkuilen

  • Een H-atoom verplaatsen: dan teken je een isomeer, geen grensstructuur.
  • Het totale aantal elektronen veranderen (een vrij paar “vergeten”).
  • Formele ladingen van de eerste grensstructuur overnemen in de tweede.
  • ⇌ tekenen in plaats van ↔.
  • Denken dat het deeltje heen en weer “springt”: het echte deeltje is één gemiddelde structuur.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt