Prioriteit: 🔴 Hoog

In 8 van de 8 examenjaren, vaak meerdere keren per tijdvak: lewisstructuur compleet maken of niet-bindende elektronenparen tekenen, vaak samen met formele ladingen (2–3p).

Wat moet je kunnen?

  • De lewisstructuur tekenen van een molecuul, ion of radicaal.
  • Een gegeven structuur compleet maken met de ontbrekende (niet-)bindende elektronenparen.
  • Formele ladingen plaatsen (zie Formele en partiële lading).
  • Met de structuur redeneren: waarom is een deeltje reactief (geen octet, radicaal, vrij elektronenpaar)?

De kern

Stappenplan:

  1. Tel alle valentie-elektronen (groepsnummer, laatste cijfer). Ion: tel voor elke negatieve lading 1 elektron erbij, voor elke positieve lading 1 eraf.
  2. Deel door 2: zoveel elektronenparen heb je.
  3. Verbind de atomen met enkele bindingen (H en halogenen aan de buitenkant, het centrale atoom is meestal het minst elektronegatieve).
  4. Verdeel de overige paren als vrije paren, eerst over de buitenste atomen.
  5. Heeft een atoom geen octet? Maak van een vrij paar van de buurman een dubbele of drievoudige binding.
  6. Bereken de formele ladingen.
AtoomMeestalOctet?
H1 binding2 elektronen (duet)
C4 bindingenja
N3 bindingen + 1 vrij paarja
O2 bindingen + 2 vrije parenja
F, Cl, Br1 binding + 3 vrije parenja
  • Een vrij paar mag als streepje of als twee stippen: allebei goed.
  • Oneven aantal elektronen: er blijft één ongepaard elektron over, een radicaal. Dat is heel reactief.
  • Een atoom met minder dan 8 elektronen (bijv. Cl⁺, of C met 3 bindingen en een + lading) is elektronenpaar-acceptor en dus reactief.

Zo wordt het gevraagd

  • “Maak op de uitwerkbijlage de lewisstructuur compleet met de ontbrekende bindende en niet-bindende elektronenparen” (2023-2): 3p.
  • ”… Geef ook formele ladingen aan” (2026-2, 2024-1): apart scorepunt voor de ladingen.
  • “Geef de lewisstructuur van [stof] en van het deeltje dat ontstaat als [stof] een H⁺-ion heeft opgenomen” (2025-2).
  • “Teken de lewisstructuur van het MPO-radicaal” (2026-1).
  • “Teken de lewisstructuren van CO₂ en H₂O. Geef hierbij de juiste bindingshoeken weer” (2023-1): combineert met VSEPR-theorie.
  • In mechanismevragen levert het tekenen van de vrije elektronenparen vaak het eerste scorepunt op.

Zo formuleer je het antwoord. Tel het totale aantal valentie-elektronen, zet eerst de bindende paren, vul dan de niet-bindende paren aan tot elk atoom een octet heeft (H: twee), en geef formele ladingen aan waar ze horen. Een radicaal heeft een ongepaard elektron; teken dat ook.

Zo scoor je de punten. Punten per onderdeel: bij 2023-2 vraag 3 (3p) 1p voor de niet-bindende paren en 1p per deel van de bindende paren; bij 2026-1 vraag 19 1p voor de niet-bindende elektronen en 1p voor de rest. Formele ladingen krijgen vaak een eigen punt (2026-2 vraag 19).

Uitgewerkt voorbeeld

Lewisstructuur van CO₂ (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 10)

  1. Valentie-elektronen: , dus 8 paren.
  2. Skelet O–C–O: 2 paren gebruikt, 6 over.
  3. Elk O krijgt 3 vrije paren: alle 6 op. C heeft nu maar 4 elektronen.
  4. Maak van elk O één vrij paar een binding: O=C=O, elk O met 2 vrije paren.

Controle: 4 bindende + 4 vrije paren = 8 paren; C en beide O hebben een octet; alle formele ladingen 0. ✓

Deeltje na opname van H⁺ (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 4)

NH₃: elektronen, 4 paren: 3 N–H-bindingen + 1 vrij paar op N. Met H⁺: het vrije paar van N wordt de vierde N–H-binding. NH₄⁺ heeft elektronen, 4 bindende paren, geen vrij paar. Formele lading N: +1.

Gevolg: N heeft geen vrij elektronenpaar meer en kan niet meer als nucleofiel reageren. ✓

Valkuilen

  • Vrije elektronenparen op O, N of halogenen vergeten.
  • Bij een ion de lading niet meetellen in het aantal elektronen.
  • H met twee bindingen tekenen.
  • Formele ladingen vergeten als erom gevraagd wordt: dat kost een los punt.
  • Bij een radicaal het ongepaarde elektron niet tekenen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt